Водата е безбедна за капење – засега. Тоа „засега“ е клучниот збор во најновиот извештај на Институтот за јавно здравје за трите македонски езера. Плажите на Охридското, Преспанското и Дојранското езеро поминуваат, туристите можат да се капат. Но под површината демнат фекалии, септички јами и пестициди што со децении никој не ги решава.

Најголемиот проблем е таму каде што најмалку го сакаме – на Охридското Езеро, наша единствена ставка на списокот на светско наследство на УНЕСКО. Извештајот посочува хотели, ресторани и приватни куќи покрај брегот што испуштаат отпадни води во септички јами наместо во колекторскиот систем. Во Радожда состојбата е најостра: некои септички јами се празнат директно во езерото или се толку близу до брегот што содржината се процедува во водата.

Преспанското Езеро поминува подобро – на шест мерни места ризикот од загадување е низок. Но и таму некои објекти сè уште користат примитивни септички системи, а пречистителната станица кај едно детско одморалиште не работи. Кај Дојранското Езеро, главната закана доаѓа од земјоделството: пестицидите и вештачките ѓубрива од околните ниви се процедуваат во подземните води, а оттаму во езерото.

Препораките на Институтот се познати до здодевност: доизградба на колекторскиот систем, спречување на директното испуштање, континуиран мониторинг. Проблемот е што овие исти препораки се повторуваат со децении – и остануваат на хартија. Колку извештаи треба да се напишат за некој да ископа еден колектор до крај?

„Засега безбедно“ е фраза со рок на траење. Езерата ги трпат последиците од инфраструктура што никогаш не е довршена и надзор што се вклучува само во летната сезона, кога има туристи и кога некој ќе праша. Ако статусот на УНЕСКО падне, нема да падне заради еден лош ден – туку заради децении одложувани решенија. А тогаш фразата нема да биде „засега безбедно“, туку „предоцна“.