Има земја, има производители, има потреба од работници – а нема кој да работи на нивите. Тоа е парадоксот со кој македонското земјоделство влегува во оваа берба, и тој не се решава со кревање на дневниците, иако токму тоа е единственото што производителите го прават.

Во Тиквешијата, каде почна бербата на раните сорти грозје, дневницата за берач достигнува 1.800 денари, а за работниците што товарат – до 2.500 денари за околу шест часа работа. Дури ни тоа не е доволно. Според сопствениците на лозја, работната сила во земјоделството главно е составена од луѓе на возраст меѓу 55 и 75 години.

„Нема луѓе, нема кој да сади, нема кој да бере”, е реченицата што ја повторуваат производителите. Нивите остануваат во рацете на постари генерации кои по инерција го продолжуваат семејното производство.

Кој останува, а кој заминува

Дел од домашните сезонски работници и самите заминуваат надвор. Македонски берачи одат во Италија во сезоната, каде истата работа се плаќа повеќе. Во Преспа, каде бербата на јаболка традиционално ја вршат работници од Албанија, и годинава се очекува странска работна сила.

Значи домашното земјоделство сè повеќе зависи од работници кои не се домашни, додека домашните одат таму каде истата работа вреди повеќе. Тоа е една реченица што ја објаснува целата демографска слика на земјава подобро од кој било извештај.

Организацијата на работодавачи оценува дека законските поедноставувања за сезонско вработување го намалиле непријавениот труд, но не го решиле хроничниот недостиг. Новата законска рамка за работно ангажирање, во примена од 1 јануари 2026 година, ја регулира сезонската работа – но регулативата не создава луѓе.

Не е само дневницата

Причините одат подлабоко од сумата. Работата е физички тешка, работниот ден е долг, се работи на отворено при високи температури, а приходот зависи од род и од откупни цени врз кои производителот нема влијание. Младите можат да ја споредат заработката во странство за истата работа, и тоа е споредба што секогаш ја губи домашната нива.

Од Националната рурална мрежа предупредуваат дека младите ја гледаат земјоделската работа како занимање без сигурна перспектива – високи трошоци за производство, климатски промени, слаба рурална инфраструктура и нестабилен приход. Министерството најавува мерки за поддршка на млади што почнуваат земјоделски бизнис, а новиот закон предвидува грантови за млади инвеститори во руралното производство.

Државата во 2026 година има обезбедено околу 40 милиони евра за новиот Оперативен план за вработување, насочен кон невработените, младите и ранливите категории. Прашањето е колку од тие мерки допираат до секторот каде недостигот е најголем.

Лозарите дополнително очекуваат помал род поради сушата и пролетните мразови. Ако нема доволно работници во периодот на берба, дел од производството останува на нивите – што значи загуба за производителот и помала понуда на домашниот пазар. А прашањето што стои зад сето ова не е кој ќе бере оваа есен, туку кој ќе произведува храна кога ќе замине и оваа генерација од 55 до 75 години.