Кога една држава фаќа шпион, обично тоа е некој маргинален човек – резервист, чувар, некој што фотографирал касарна за пари. Овојпат е поинаку. Службата за безбедност на Украина соопшти дека во Одеса уапсила командант на група за специјална намена на Националната гарда, обвинет дека работел за руската воена разузнавачка служба ГРУ.

Не станува збор за цивил регрутиран преку интернет. Според украинската служба, осомничениот бил активен офицер со пристап до затворената информациска мрежа на Националната гарда и до податоци за тоа како единицата работи на фронтот и зад непријателските линии.

Го дал сопствениот пристап

Обвинението е речиси банално во својата едноставност, и токму затоа е тешко. Офицерот, тврди украинската служба, ѝ ги предал на руската страна податоците со кои се најавува на сопствената сметка на службената платформа на Националната гарда.

„Офицерот на руските специјални служби им ги даде личните податоци за пристап до сопствената сметка на службената интернет-платформа“, се наведува во соопштението.

Со тоа ГРУ, според истрагата, се обидувала да добие далечински пристап не само до податоци за подготовката и изведувањето на борбените операции, туку и до алгоритмите за управување со припадниците на специјалната единица. Разликата помеѓу шпион што дојавува локација и шпион што држи клуч од системот е разликата помеѓу истечена информација и отворена врата.

Од податоци до запален автомобил

Потоа истрагата добива уште поневообичаен пресврт. Според украинската служба, командантот не останал само на предавање податоци – по налог на ГРУ запалил воено возило во Одеса и пожарот го снимил со телефон, како доказ дека задачата е извршена.

Следната задача, тврдат од истрагата, требало да биде посериозна: да направи импровизирана експлозивна направа и да ѝ ја предаде на „курир“, кој потоа би ја употребил за напад на југот на Украина. При претресот му биле одземени телефонот, лаптопот и други носачи на податоци. Обвинет е за велепредавство извршено за време на воена состојба, задржан е во притвор без можност за кауција, а ако биде осуден му се заканува доживотен затвор со конфискација на имот.

Колку доверливи информации навистина стигнале до руската страна – тоа не е прецизирано. Што значи дека ниту Киев не знае, или не сака да каже.

Одеса не е прв пат

Случајот не е изолиран. На почетокот на јули во Одеса бил уапсен и 45-годишен доцент во научниот центар на Воената академија, кој имал пристап до државни тајни и до документи со ознаки „тајно“ и „строго доверливо“. Според истрагата, тој ѝ копирал и испраќал на руската воена разузнавачка служба проектна документација за најновите украински ударни дронови. И него го обвинија за велепредавство.

Двата случаја се разликуваат по нешто суштинско. Академикот гледал во системот однатре, но од страна. Командантот на специјалната група бил дел од системот – тој командувал со луѓе и имал сопствен клуч од затворената мрежа. Ако обвинението се потврди, ГРУ не регрутирала набљудувач, туку човек што одлучувал.

Балканот ја знае оваа сцена. Најскапите предавства никогаш не доаѓаат од надвор – доаѓаат од човекот со легитимација, оној на кој никој не му бара да се легитимира. Прашањето што секоја служба во секоја држава се плаши да си го постави гласно е истото: колку такви има што сè уште не се фатени?