Неколку минути по полноќ радарите над Литванија регистрираа нешто што не требаше да биде таму. Дрон, влезен во воздушниот простор на земјата членка на НАТО, најверојатно од правец на Белорусија. Дигнаа ловци од сојузничката мисија за заштита на балтичкото небо, дронот беше соборен над областа Кајшјадорис, недалеку од Каунас, вториот по големина град во земјата.

Литванскиот Национален центар за управување со кризи потврди дека летелицата е неутрализирана. Според министерството за одбрана, реагирале литванските вооружени сили заедно со италијанските пилоти ангажирани во мисијата. Претседателот Гитанас Науседа им се заблагодари на сојузничките сили за брзата реакција.

Жолт степен на опасност и предупредување на мобилни телефони

Она што се случуваше во меѓувреме на земја е делот што вреди да се прочита двапати. Литванија прогласи жолт степен на воздушна опасност за Вилнус и околината, а на граѓаните им беа испратени итни предупредувања директно на мобилните телефони. Аеродромот во главниот град привремено ја ограничи работата. Кога опасноста помина, предупредувањето беше повлечено и летовите продолжија.

Тоа е сценарио за кое некој однапред размислувал. Постои процедура, постои степен, постои систем што праќа порака до секој телефон во градот. Прашањето што само се наметнува не е за Литванија, туку за нас: колку земји на Балканот би знаеле што да направат во првите петнаесет минути?

Чиј беше дронот – сè уште никој не тврди

Ова е делот каде вреди да се биде внимателен. Службите сега ги бараат остатоците за да утврдат тип, потекло и цел на летот. Шефот на кризниот центар Вилмантас Виткаускас рече дека тоа допрва треба да го утврдат експертите. Влегувањето од правец на Белорусија не значи автоматски дека летелицата е белоруска или руска – тоа сè уште не е потврдено од ниту еден официјален извор.

Разликата меѓу „дојде од таа страна“ и „нивни е“ е разлика од која зависат многу нешта. Насловите низ Европа таа разлика ја прескокнуваат за неколку часа. Институциите, засега, не.

Птици пред два дена, дрон денес

Само на 13 септември Литванија веќе еднаш дигна авион и привремено го затвори аеродромот во Вилнус поради објекти за кои се сомневаше дека се дронови. Подоцнежната проверка покажала дека радарот всушност регистрирал јато птици. Овојпат тревогата беше вистинска – дронот беше пронајден, следен и соборен.

Тие два настани во иста недела ја кажуваат состојбата подобро од која било изјава. Кога небото е доволно напнато, јато птици и непријателска летелица изгледаат исто на екранот. А секој лажен аларм ја троши истата доверба што ќе биде потребна при вистинскиот.

НАТО авионите патролираат над Литванија, Летонија и Естонија уште од нивното влегување во Алијансата во 2004 година. Две децении тоа беше рутина за која никој не пишуваше. Оваа година инцидентите со беспилотни летелици станаа сериозен безбедносен проблем на источното крило, а рутината се претвори во нешто што секое утро завршува во вести.