Падот на Вучиќ, Алта банка, двојната наплата за очи и буџетот: неделата во која сите наеднаш се сетија

Извинување по пребројувањето

Во последните недели од кампањата Александар Вучиќ на петте телевизии со национална фреквенција бил прикажан позитивно 96 проценти од времето, а Студентската листа негативно 95 проценти од случаите. Изгуби и покрај тоа. Помалку од 24 часа подоцна водителот Горан Ерор на војводинскиот јавен сервис се извинуваше: „Се премолчуваше, се жмиреше на едно око“. Една недела по изборите, новиот уреднички колегиум на РТС ги замоли гледачите за прошка „за сè што е изоставено во претходниот период“. Директорката на РТС си замина, директорот на РТВ исто така, а Пинк најави откази за околу илјада вработени. Убаво срочено извинување. Само што стигна откако власта веќе ја нема.

Брзо се снајде и Милорад Додик. Изборната ноќ ја дочека во штабот на СНС, една недела порано поразот на студентите го нарекуваше историски настан, а пет дена подоцна најдобрите односи со новата власт му станаа „примарна политичка работа“. Обвинителството, пак, според српски медиуми, наводно се присети на Милан Радоичиќ и на прашањето зошто три години по Бањска остана без притвор. Официјална потврда нема. И прописите наеднаш станаа видливи: Томислав Николиќ девет години по мандатот живее во државна вила на Дедиње, а за вилата на Ана Брнабиќ уредбата беше препишана за да може да остане.

Новата власт, во меѓувреме, сè уште не постои. Гласањето на 53 места го одложува Собранието, а владата може да чека и до четири месеци. Марта Кос веќе порача дека без санкции против Русија нема напредок, Илија Срдановиќ одговара со „дијалог“, а Вучиќ е предложен за шеф на СНС, со вонредно собрание на 13 декември. Кога студентите ќе седнат на столчињата, дали некој ќе ги проверува додека се таму, или ќе чекаме и тие да паднат?

Банката во која немаше неправилности

Во 02:34 часот во саботата Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата на Алта банка, пет дена откако падна власта. Само неколку дена порано централната банка велеше дека во финансиските текови не наоѓа неправилности. Толку траеше мирот. Деветтата банка во Србија, со 1,84 милијарди евра актива, исчезна преку ноќ, а медиумите блиски до поразената власт веднаш ја прогласија за првата или втората најголема и вината ја префрлија на новите. Вистинскиот страв е кај продавачките: синдикатот „Слога“ предупредува на над 8.000 вработени во синџирите на сопственикот Давор Мацура, кои формално не се во стечај, а прашуваат што е со платите.

Алта од Белград е сопственик на поранешната Стопанска банка Битола. Нашата Народна банка вели дека одлуката „сама по себе не значи автоматско одземање на дозволата за работа“ и дека „ја следи состојбата“. Правно, тоа стои. Но „ја следи“ не кажува што гледа. Бројките за девет месеци кажуваат повеќе: загуба од 48,64 милиони денари, наспроти добивка од 49,15 милиони лани. Банката тврди дека е ликвидна, депозитите се 8,91 милијарди денари, а државата гарантира до 30.000 евра по штедач. Павле Гацов, кој ги смирува штедачите, бара и гувернерот јавно да се произнесе.

Христијан Мицкоски два дена пред одземањето на дозволата рече: „Не знам дали е сè во ред“, но дека за тоа постои процес во Народната банка. Венко Филипче бара оставка од Трајко Славески и зборува за „армагедон“ и балкански картел, ама политичките контакти не се доказ. Така гувернерот стана адреса на која завршува секое прашање. Кој го проверил потеклото на капиталот кога банката влезе на нашиот пазар, и што нашол?

Контролорот на списокот

Операција на очи, платена двапати. Според кривичната пријава, приватна болница наплаќала и од Фондот и од пациентот, кој не знаел дека Фондот веќе платил. Оштетени се меѓу 3.000 и 4.000 луѓе, Фондот останал без околу 1,7 милиони евра, а противправната корист е пресметана на околу 4,25 милиони евра за периодот 2022-2025. Судот им зеде пасоши на девет лица. Болницата вели дека никого не оштетила, и вината допрва треба да ја утврди судот.

Но најинтересниот дел од пријавата не е болницата. Меѓу пријавените е директорот на Секторот за контрола во Фондот, кој се сомничи дека не ги доставувал извештаите за неправилностите и ги одлагал редовните контроли, а уште две раководителки не ја следеле наплатата на изречените казни. Министерот Сашо Клековски тоа го нарече „ланец на неказнивост“ што траел со години. Ако сомнежите се потврдат, фактурите не се провлекле покрај контролата, туку поминале низ неа. Колку други договори со Фондот минуваат низ таа врата?

За контролата се зборуваше и од бината. На завршниот митинг во Брвеница премиерот им порача на судиите на Врховниот суд дека ја донеле одлуката за модуларната болница во Тетово „затоа што се блиски до раководството на ДУИ“. Семејствата на жртвите имаат право на одговор. Но ако доказите постојат, зошто се кажуваат на митинг, а не пред надлежните? Во Собранието, пак, Мицкоски објасни дека АНБ и разузнавањето ќе се спојат во една служба, делумно затоа што неговата партија била жртва на службите. Кој ќе ја надгледува поголемата служба, ако надзорот го држи мнозинството што ја создава?

Прво се крати она што се гради

Вториот ребаланс годинава ги намалува капиталните расходи за околу 5,8 милијарди денари, а дефицитот останува 46,3 милијарди, или 4,1 отсто од БДП. Власта тоа го вика усогласување со „реалната динамика на проектите“. Во превод: проектите не одат со темпото со кое беа ветени. На 30 октомври стигна Предлог-буџетот за 2027, со дефицит од 45 милијарди денари, раст од 3,8 отсто на хартија и еврообврзница од 500 милиони евра што доспева во 2027. Светска банка годинава проектира 3,2 отсто, а во второто тримесечје растот го влечеше градежништво со речиси 22 отсто.

Во таква клима Мицкоски на отворање канализација во Јурумлери ги нарече приватните пензиски фондови „слаби претприемачи“, со принос од 1,5 отсто. Официјалниот извештај на МАПАС вели 5,03 отсто номинално, а реално само 0,16. Од каде е бројката на премиерот, не кажа. Ревизорите, пак, покажале дека ПИОМ доцнел со уплатите во просек по два месеца. Премиерот спомна и национализација на вториот столб. Таму стојат околу 3,5 милијарди евра заштеди на повеќе од 640.000 граѓани. Кога касата е тесна, чии пари изгледаат најпримамливо?

Локалните каси ја раскажуваат оваа приказна со помали бројки. Куманово од јануари останува со 19 автобуски линии наместо 26, со билети до 140 денари, затоа што дел од линиите се „нерентабилни“. Охрид ја поскапува водата за 16 отсто до 2029, а претпријатијата земаат субвенции од Општината. Граѓанинот плаќа и преку буџетот и преку сметката.

Двајца пиротехничари за цела држава

Во старата касарна под Тумбе Кафе во Битола бројката на извадени бомби надмина 4.000, а најблиските куќи се на 200 метри. Се очекуваат уште повеќе од 1.000. Првата светска војна заврши во 1918. Во Македонија, според извори, останале двајца професионално вработени пиротехничари, а во Битола ги вади еден, со тројца пензионери на договор на дело. Еден нов се очекува пред Нова година, а обуката трае најмалку година и пол. Зошто новите почнуваат да се обучуваат дури кога старите ќе заминат?

На Вардариште гаснењето заврши, а деконтаминацијата од 2,5 милиони евра треба да почне кон средината на ноември, на околу 600.000 квадратни метри. Паркот е нацртан, изведувачот најавен. За околу 200-те луѓе што сè уште живеат на депонијата датум нема.

Во Хром и во Ѓорче Петров за пет дена убиени се 62-годишен маж и 76-годишна жена. Четворица се приведени, а според неофицијални информации, на мета биле постари луѓе што живееле сами, врзани и ограбени во сопствениот дом. Постапката допрва тече и вината ја утврдува судот. Семејствата и соседите, пак, деталите ги читаа од портали, пред МВР да каже збор. Во Тетово полициските билтени за два дена опишаа 14-годишник со тешки повреди во училишен двор и 62-годишник нападнат од малолетници, а единствениот одговор е „се преземаат мерки“. Колку вакви билтени треба да се наредат, за некој надлежен да излезе и да каже што се случува?

Редоследот оваа седмица беше поучен: прво падна заштитата, па потоа стигнаа извинувањето, проверката и храбрата изјава. На 1 ноември гласаат Брвеница, Бугарија и 53 места во Србија, а за Македонија, по дебатата во Софија, никој не нуди нешто поинакво. Следната проверка е поблиску, во Битола: што точно гледа Народната банка кај Алта? Ако контролата дојде дури откако ќе падне некој, тоа не е контрола, туку попис на штетата.