По години во кои државните институции повеќепати беа мета на сајбер-напади, Македонија конечно има избрана локација за свој национален дата-центар. Ќе се гради во близина на технолошко-индустриските развојни зони Скопје 1 и 2 – на парцела без плодно земјиште, близу до автопат и до оптичка линија, со доволно простор ако некогаш се одлучи да се додаде и фотонапонска централа за сопствено напојување.

Вкупната инвестиција е фиксирана на 20 милиони евра: 70 проценти за самиот објект, 30 проценти за опремата. Триесет проценти од финансирањето доаѓа како грант-компонента.

Светска банка отпадна, и тоа е информација

Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски потврди дека Владата сè уште бара меѓународен финансиер. Со Светска банка се разговарало, но – според него – таа нема да може да го финансира проектот поради неусогласеност со барањата на Европската Унија. Сега преговорите одат кон институции компатибилни со Планот за раст на ЕУ, како Банката на Советот на Европа.

Тоа е реченица која вреди да се прочита двапати. Проектот е избран, локацијата е избрана, буџетот е фиксиран – а финансиерот сè уште не е. Редоследот кај нас ретко е обратен, ама сепак вреди да се запамети кога за две години некој ќе прашува зошто се доцни.

Две и пол години, и хардвер од 2027

Од почеток на градењето до пуштање во употреба се предвидуваат две до две и пол години. Опремата би се набавувала во периодот 2027-2028 година, со надеж дека цените на хардверот дотогаш ќе стагнираат или ќе паднат. Објектот се планира модуларно, за да може да се надградува – вклучително и за потребите на вештачката интелигенција.

Во моментов државата има еден резервен дата-центар во Прилеп, под надлежност на Министерството за внатрешни работи. Сè останато е распрснато по институции, серверски соби и договори кои никој надвор од нив не ги гледа. Токму тоа е причината зошто секој сајбер-напад изминатите години завршуваше со иста реченица: „се утврдува обемот на штетата.“

Централизацијата е и ризик, не само решение

По изградбата ќе почне миграција на податоците од државните институции кон новата инфраструктура. Очекувањето е дека тоа ќе ја подигне сајбер-безбедноста. Веројатно и ќе ја подигне – но централизацијата има и друга страна: кога сè е на едно место, и целта е едно место.

Дали ќе има буџет за луѓето кои ќе го одржуваат? Дали ќе има план за тоа што се случува ако и тој центар падне? Двете и пол години кои ни претстојат се доволни за да се одговори на тие прашања. Прашањето е дали некој ќе ги постави пред да се прережи лентата.