84 години од Дабничкиот масакр: градоначалникот на Прилеп сам предупреди дека спомен-местата не смеат да станат депонии

На 19 септември 1942 година, кај Дабница, бугарскиот фашистички окупатор убил осумнаесет прилепчани. Меѓу нив и народниот херој Добре Јованоски. Истиот ден, во прилепската касарна, по мачење бил убиен и Рампо Левката. Осумдесет и четири години подоцна, на истото место, венци и говори.

Хронологијата е важна затоа што покажува дека масакрот не бил изолиран чин. Пет дена претходно, на 14 септември, во борбата кај Мукос загинале десет партизани од Првиот прилепски партизански одред. Дабница била една од базите на тој одред. По борбата, голем број жители на селото биле уапсени и однесени во прилепската касарна. Она што следувало на 19 септември било одмазда врз цивили за загубата на окупаторот во борба со вооружена единица.

Градоначалникот на Прилеп Дејан Проданоски на одбележувањето рече една реченица што излегува од вообичаениот сценарио на ваквите настани: „Местата на кои ја чуваме историјата не смеат да бидат претворени во депонии и запоставени простори.“

Кога градоначалникот сам го кажува проблемот

Тоа е признание, не порака. Ако човекот што ја води општината мора јавно да повика на поголема грижа за спомен-обележјето и просторот околу него, тогаш состојбата на тој простор очигледно не е каква што треба да биде. „Историјата не се чува само со зборови и венци, туку и со односот што го имаме кон местата што сведочат за неа“, додаде Проданоски.

Со тоа тој самиот ја постави мерката по која ќе се суди сопствената општина. Не по говорот од 19 септември, туку по тоа како изгледа Дабница на 19 октомври, и на 19 март, кога нема ниту камери ниту венци. Проданоски најави дека Општината ќе продолжи да инсистира на поголема заштита и уредување – формулација што остава простор да се види дали „инсистирање“ значи буџетска ставка или уште една изјава следната година.

Двете основни училишта во Прилеп ги носат имињата на Добре Јованоски и Рампо Левката, и одбележувањето се совпаѓа со нивниот патронен празник. Децата што учат во тие згради ги знаат имињата од таблата на влезот. Дали го знаат и местото каде што тие луѓе загинале – и во каква состојба е тоа место – е нешто друго, и зависи од возрасните.