Брин Патнам беше балерина со неколку фитнес-студија, го направи Mirror – огледало со екран за вежбање дома – и за помалку од три години го продаде на Lululemon за 500 милиони долари (околу 435 милиони евра) во готово. Тристан Вокер го изгради брендот за машка нега Walker & Company и го продаде на Procter & Gamble, за сума што според извештаите е меѓу 20 и 40 милиони долари. Двајцата сега прават сосема поинакви работи, но со иста цел: луѓе да бидат заедно, без екран, во иста просторија.

Патнам гради Board – маса со екран на допир од 24 инчи (околу 61 сантиметар) која препознава физички фигури и гестови. Ставаш вселенски брод – се случува нешто; ставаш нож – сече. Наместо џојстик и копчиња што внукот ги знае, а бабата не – предмети што секој ги препознава. Идејата, вели таа, дојде од дома: по спојувањето на две семејства домаќинството порасна од три на седум луѓе и ниеден производ на пазарот не дозволуваше сите тие возрасти да играат заедно. „Како да ја искористиме технологијата за да создадеме заедничко искуство?“ е прашањето што го води проектот. Mirror, признава, беше изграден околу неа самата – бремена, со фитнес-студија, со желба вежбањето да го донесе дома. Board е спротивното.

Вокер оди во друг правец. Неговиот Heirloom Craft купува и шири школи за фини занаети, почнувајќи со школа за кожарство во Сан Франциско основана од првиот американски амбасадор-занаетчија на Hermès. Мотивот, вели, е страв од она што вештачката интелигенција им го прави на работата и на заедницата – дека „краде знаење“ и ги оддалечува луѓето. Тезата му е дека Америка 50 години го кинела синџирот мајстор-чирак: производството отишло во странство, рачната вештина го изгубила угледот, а чиракувањето станало резервна опција за оние што не влегле на факултет. Сега, тврди тој, тоа се врти: околу половина од генерациите Z и Алфа велат дека воопшто не сакаат четиригодишна диплома. Повеќе од половина места во првата школа не ги полнат пензионери, туку млади вработени во технолошки фирми што бараат, како што вели, „креативен излез со спуштен телефон“.

Не се сами. Енди Дан, основачот на Bonobos, пет години го гради Pie – од апликација за наоѓање пријатели до, како што сам ја нарекува, „оперативен систем за социјален живот“, со постојани дигитални домови за групи што се среќаваат редовно, како клубови за трчање. Одри Гелман, чиј The Wing пропадна во пандемијата среде обвинувања за третманот на сопствениот персонал, сега води гостилница со 11 соби во долината Хадсон каде еднаш месечно има вечера со убиство: актери седат меѓу гостите и до десертот некој „умира“. Според New York Times, гостите остануваат во барот до по полноќ и разменуваат броеви со непознати.

Парите засега се скромни според стандардите на ризичниот капитал: Board собра 35 милиони долари (околу 30 милиони евра), Pie 24 милиони, Six Bells околу 3,8 милиони, а Heirloom, стар 11 месеци, не открива. Исклучокот се вика Адам Нојман. Соосновачот на WeWork со новата станбена фирма Flow – продавана со истата порака, дека осаменоста се решава со простор – собра над 450 милиони долари, главно од Andreessen Horowitz. Повеќе од сите други во оваа приказна заедно. Човекот што еднаш веќе продаде „заедница“ по цена на недвижнина, повторно ја продава.

Времето не е случајно. Во јуни лани Комисијата за социјална поврзаност на СЗО формално ја прогласи осаменоста за глобален здравствен предизвик: секој шести човек на планетата е погоден, а состојбата се поврзува со околу 870.000 смртни случаи годишно. Истражување на Harris Poll за Marriott Bonvoy покажало дека две третини од Американците оваа година претпочитаат искуства пред купување предмети – и дека истиот процент смета дека продавниците изгледаат сите исто.

Дали „заедништвото“ ќе стане своја инвестициска категорија, никој не знае. Да натераш непознати да се појават еден за друг е добро за општеството, но не се множи како софтвер. Она што овие основачи го имаат е дека еднаш веќе погодиле каде оди играта, па инвеститорите им веруваат и по втор пат. На Балканот ова звучи познато од друга страна: за кафеаната, дворот и трпезата никогаш не ни требала апликација. Прашањето е колку долго ќе остане така.