Во океаните има ураниум за 50.000 години, а Западот го купува од Казахстан и Русија: стартап со 7 милиони долари сака да го вади од морска вода

Во светските океани има над 4 милијарди тони ураниум, растворен во водата – доволно за околу 50.000 години работа на нуклеарните централи. „Тоа е околу илјада пати повеќе од сите идентификувани рудници во карпа заедно“, вели Џеф Грин, основач и директор на стартапот Fluxnium. Проблемот никогаш не бил количината. Проблемот бил цената на вадењето.

Fluxnium тврди дека тој проблем го решил. Фирмата работеше во тајност додека ја развиваше технологијата, лиценцирана од националните лаборатории на американското Министерство за енергетика, и неодамна затвори семенски круг од 7 милиони долари (околу 6,4 милиони евра) предводен од Congruent Ventures, со учество на Active Impact Investments и на Constellation Energy – операторот на најголемиот нуклеарен парк во САД. Седум милиони е мала бројка за индустрија што се мери во милијарди, што кажува нешто: ова е обид, не победа.

Како работи. Специјално направени полимерни влакна го привлекуваат ураниумот растворен во морската вода. Влакната се плетат во долги јажиња, се извлекуваат на отворено море и се закачуваат на пловки – буквално како што се одгледува морска трева. По 30 до 60 дена во водата се враќаат на копно, ураниумот се извлекува без отровна јалова маса зад себе, а секое јаже може да се употреби повеќепати. На крајот се пречистува во жолт колач и оди во синџирот на снабдување како од кој било рудник.

Клучот бил во површината на влакната. Кога технологијата беше демонстрирана во националната лабораторија, ураниумот излегуваше по цена од над 200 долари за фунта – повеќе од двојно од тоа што западните добавувачи го наплаќаат денес. Со зголемување на површината фирмата извлекува повеќе ураниум од истата количина вода, и цената паѓа. „Ниту една компонента од овој процес не е нешто ново. Сето тоа е правено на различни начини“, вели Грин. „Нашата работа е да ја истераме цената од синџирот.“

А сега делот што не е технички. Грин го кажува гласно она што европските влади го кажуваат само зад затворени врати: „Ако сте на Запад, две третини до три четвртини од светското снабдување со ураниум доаѓа од Казахстан, Узбекистан, Русија, Намибија, Нигер, Кина. Тука има геополитички ризик.“ Цената на жолтиот колач е нагоре за 75 отсто во последните пет години, според американската Управа за енергетски информации. САД планираат да го утројат капацитетот на своите нуклеарни централи до 2050 година – а немаат значајни сопствени резерви.

Списокот држави од горниот пасус вреди да се прочита двапати. Тоа не е листа на рудници – тоа е листа на лостови. Европа веќе еднаш научи што значи да зависи од еден снабдувач за една енергетска суровина, и таа лекција не беше евтина. Сега истата математика се повторува со ураниум, само што овој пат се работи за гориво чиј синџир е уште поконцентриран од гасот. Кога Грин вели дека сме „структурно кратки со ураниум“ ако побарувачката тргне онака како што се проектира, тој зборува за пазар – но реченицата важи и како геополитика.

Дали влакна закачени на пловки во отворено море навистина ќе се натпреваруваат со рудник во Казахстан? Тоа сè уште не е докажано – фирмата има седум милиони долари и технологија што излегува од лабораторија, што е првиот чекор, не последниот. Но нуклеарната индустрија во САД доживува ренесанса токму затоа што технолошките компании бараат струја за своите дата центри за вештачка интелигенција. Побарувачката е реална и веќе е тука. Прашањето е само кој ќе го држи вентилот кога ќе стане навистина тесно.