Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ од говорницата на Генералното собрание на Обединетите нации ѝ упати директен приговор на Србија: воените почести што му беа оддадени на Ратко Младиќ по неговата смрт биле, како што рече, навреда за неговите жртви и за пресудите на меѓународниот суд. И додаде една реченица што е потешка од самиот приговор – таквата постапка се коси со европските вредности што Србија сама тврди дека сака да ги прифати.

Ова не е спор околу толкување на историја. Младиќ е осуден со правосилна пресуда на меѓународен суд. Кога една држава кандидат за членство во ЕУ прави државен чин околу таква личност, прашањето не е емотивно – прашањето е институционално: што точно значи усвојувањето на европските критериуми ако пресудите на судовите на кои таа држава им признала надлежност се третираат како ствар на вкус?

Малите држави и правото како единствена одбрана

Пленковиќ целиот говор го постави околу една идеја: меѓународното право засновано на правила не е наивност, туку единственото нешто што стои меѓу помалите држави и правото на посилниот. „Не затоа што сме наивни“, рече, „туку затоа што ја видовме и ја доживеавме алтернативата“. За држави од нашата големина, додаде, тоа право е границата меѓу редот и тиранијата, меѓу суверената рамноправност и владеењето на силата.

За таа тврдња тој ја стави хрватската војна од деведесеттите како аргумент – речиси 20.000 загинати и 1.725 лица што и денес се водат како исчезнати. Триесет години подоцна, семејствата сè уште чекаат гроб. Тоа е бројка што во нашиот регион ниту една држава не ја чита како туѓа статистика.

Истата логика ја пренесе и на Украина, со формулација што вреди да се запомни: мирот не смее да го наградува освојувањето, а обновата не може да се одвои од правдата. Тоа е реченица што директно се судира со секој предлог за „замрзнување“ на конфликт по линијата на фронтот.

И еден домашен долг

Пленковиќ ја отвори и темата на изборната реформа во Босна и Херцеговина, каде што, според него, Хрватите остануваат без легитимно претставување – состојба што ја нарече неправедна и дестабилизирачка. Тука влегуваме на терен каде секоја страна во БиХ има своја верзија на истата приказна, а дваесет и пет години меѓународно посредување не произведоа договор што сите го признаваат.

Она што останува по говорот е прашање што не е упатено само до Белград. Ако пресудите на меѓународните судови се задолжителни само за оние што се послаби, тогаш каква гаранција имаат помалите држави дека нивните сметки некогаш ќе бидат затворени? Барањето за реформа на ОН, кое Пленковиќ исто така го спомена, добива смисла дури откако ќе се одговори тоа прашање.