Хашим Тачи, човекот кој беше командант на ОВК, па премиер, па претседател на Косово, доби 25 години затвор во Хаг. Специјалниот суд за Косово го прогласи за виновен по четири точки за воени злосторства: убиство, тортура, сурово постапување и произволно притворање. Заедно со него осудени се уште тројца поранешни врвни луѓе на ОВК – Јакуп Красниќи на 25 години, Кадри Весели на 18 и Реџеп Селими на 13.

Бројките во пресудата се она што вреди да се прочита двапати. Судскиот совет утврди одговорност за убиство на 96 луѓе, тортура над 303, произволно апсење на 385 и сурово постапување со уште 49. Жртвите не биле само Срби – меѓу нив има и Албанци кои биле означени како политички противници или како соработници на српските сили. Обвинителството бараше по 45 години за секој од четворицата. Судот даде речиси половина од тоа.

Од претседателска фотелја до хашка ќелија – за шест години

Тачи поднесе оставка пред скоро шест години, токму за да може да излезе пред овој суд. Тоа е детал што често се превидува: не беше уапсен на граница ниту извлечен од бункер. Сам ја напушти функцијата и замина за Хаг. Дали тоа му помогна пред судиите – тешко е да се каже. Дваесет и пет години не личат на попуст.

Белград го чита истиот документ поинаку

Реакциите од Србија стигнаа истата вечер и беа фасцинантно двојни. Министерот за внатрешни работи Ивица Дачиќ ја нарече пресудата „јасна, но задоцнета потврда“ на српското страдање на Косово – и во истиот здив му префрли на судот дека ги отфрлил точките за злосторства против човечноста, што според него било „политички маневар“. Односно: пресудата е точна кога ни одговара и политичка кога не ни одговара.

Претседателот Александар Вучиќ отиде подалеку. Според него, судот не се занимавал со целта на ОВК, а од пресудата испаднале убиствата, киднапирањата и исчезнувањата по крајот на војната. Неговата реченица гласеше дека без разлика на пресудите, Србите секогаш ќе бидат злосторници, а сите други ослободители и херои. Човек кој 25 години затвор за косовскиот експретседател го доживува како доказ дека неговата страна е жртвата – тоа е реторичка вештина што на Балканот ја имаме видено премногу пати.

А од Вашингтон – дека судот воопшто не требало да суди

Најгласната одбрана на Тачи не дојде од Приштина туку од Ричард Гренел, специјален пратеник на Доналд Трамп и поранешен посредник во преговорите Србија – Косово. Тој ја нарече пресудата „скандалозна“, судиите и американскиот обвинител ги ословуваше како „левичарски лудаци“ и побара итно да им се исклучи финансирањето на ваквите судови, со интервенција на американското Министерство за правда.

Значи: суд формиран по барање на Западот, финансиран од Западот, со западни судии, донесува пресуда – и пратеник на американскиот претседател бара тој суд да остане без пари затоа што пресудата не му се допаднала. Ако некој на Балканот сè уште верува дека меѓународното правосудство е одвоено од политиката, оваа реченица е добро место да престане.

Зошто ова нè засега и по 25 години

Пресудата се однесува на војна што заврши во 1999 година. Луѓето кои беа осудени тогаш имаа триесетина години, денес имаат под шеесет. Сведоците остареа, некои починаа, документите пожолтеа. Судот сепак дојде до бројки: 96 убиени, 303 измачувани, 385 незаконски притворени. За семејствата на тие луѓе, ова е првиот пат некој институционално да каже што се случило.

Во Приштина пресудата предизвика масовни протести – за голем дел од косовските Албанци, Тачи не е воен злосторник туку основач на државата. Во Белград истата пресуда се чита како недоволна. И двете страни се сигурни дека судот им направил неправда. Тоа е прилично точен опис на тоа каде сме, дваесет и седум години по војната: секој има своја верзија, а единственото заедничко е недовербата во институцијата што пресудила.