Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова ја одликуваше биохемичарката Светлана Мојсов со Орденот „8 Септември“, највисокото државно одликување, за нејзиниот придонес кон развојот на македонската наука во светски рамки и кон афирмацијата на Македонија во меѓународните интелектуални кругови.

„Јас сум без зборови. Многу Ви благодарам“, рече Мојсов, видно трогната, при примањето на признанието.

Од Скопје до Рокфелер

Мојсов е родена на 8 декември 1947 година во Скопје, каде завршила основно и средно образование. Физичка хемија дипломирала во 1971 година на Универзитетот во Белград, а следната година заминала на докторски студии на Универзитетот „Рокфелер“ во Њујорк. Таму работела во лабораторијата на Брус Мерифилд, научникот што ја развил методата за синтеза на пептиди во цврста фаза и во 1984 година ја добил Нобеловата награда за хемија.

Нејзиното клучно поле е хормонот GLP-1. Врз сознанијата од нејзината работа се развиени лековите познати како „Оземпик“, „Вегови“, „Виктоза“ и „Рибелсус“, нова генерација терапии за дијабетес тип 2 и дебелина. Од нејзината истражувачка работа произлегле 10 значајни патенти, а во 2024 година списанието „Тајм“ ја стави на листата на 100-те највлијателни луѓе во светот.

Долго премолчувана приказна

Патот до признанието траел речиси четири децении. Во септември Мојсов конечно дојде во Македонија како научничка чија работа веќе ја признаа најзначајните светски научни институции. Во Охрид разговараше со колеги, студенти и млади истражувачи, а на 28 септември во МАНУ ќе ја одржи пристапната беседа за GLP-1.

Сиљановска-Давкова рече дека иако судбината ја однела во САД, „со гордост кажуваме дека е Македонка, родена во Скопје“. Тоа е точно. Но гордоста доаѓа лесно откако светот веќе го завршил тешкиот дел, да ја препознае. Колку млади македонски научници денес имаат шанса да останат и да работат овде – и колку ќе мора да заминат за да ги забележиме?

Орденот е заслужен. Би било убаво следниот да не чека речиси четири децении.