Депонијата кај Арачиново чади деновиве, а институциите си ја префрлаат надлежноста

Пожарот на дивата депонија кај Арачиново избувна на 10 октомври. Брзо беше локализиран, во меѓувреме падна и дожд – а деновиве остатоците сè уште чадат. Чадот се шири кон Скопје, а граѓаните што го дишат добиваат нешто што е речиси подобро документирано од самиот пожар: список на институции што не се надлежни.

Секој го препраќа на друг

Од Левица ја опишуваат рутата по која оди секоја поплака. Граѓаните пријавуваат чад, печење во грлото и носот и солзење на очите. Центарот за управување со кризи, според нив, ги упатува да се обратат во медиумите. Општината ги препраќа до комуналното претпријатие, а претпријатието тврди дека случајот го пријавило. „Тие се договараат чија е надлежноста, а ние во меѓувреме дишеме отров“, велат од партијата.

Министерството за животна средина, Државниот инспекторат за животна средина и Општина Арачиново добија прашања дали се направени мерења на квалитетот на воздухот и дали некој ја утврдува одговорноста. Одговорите се очекуваа во текот на денот. Деновиве по пожарот, значи, граѓаните сè уште не знаат што дишат – знаат само дека е чад.

Од Зелен хуман град бараат пожарот веднаш да се изгасне, метанот да се одгасне, депонијата да се загради, а комуналните служби што таму истураат отпад да бидат санкционирани и да им се одземе дозволата за управување со отпад – „ако воопшто ја имаат“.

Само три депонии со дозвола

Тоа „ако воопшто ја имаат“ не е реторика. Според податоците на Министерството за животна средина, дозвола според Законот за депонирање имаат само три депонии во државата: Дрисла и депониите во Гевгелија и во Гостивар. Сè друго работи на нечија одлука, навика или молк.

Арачиново не е ни прв пат во оваа улога – проблеми со чад на оваа локација имаше и претходно годинава. Во меѓувреме, кумановската депонија „Краста“, која според ДОМ гори веќе шест месеци и се користи со одлука на општината без дозвола од Министерството, деновиве стана комунална криза. Жителите на Пчиња и Студена Бара ја блокираа поради постојаното чадење, а Куманово мораше привремено да го носи сметот на скопската Дрисла. Блокадата беше прекината на 12 октомври, откако пожарот беше изгаснат, а дел од отпадот затрупан со земја.

Затрупувањето со земја го крие проблемот од очите. Не го решава.

Европа цели кон 10%

Податоците на Државниот завод за статистика со години покажуваат дека 99,8% од собраниот комунален отпад кај нас завршува на депонија. Европската Унија, пак, бара земјите членки до 2035 година да го сведат депонирањето на најмногу 10% од создадениот комунален отпад. Според Европската агенција за животна средина, количината на создаден комунален отпад во Македонија пораснала за 21,6% меѓу 2010 и 2023 година, а капацитетите за рециклирање и компостирање остануваат ограничени.

Европската комисија во извештајот за 2025 година оцени дека управувањето со отпад останува сериозен предизвик: регионалните системи не функционираат како што е предвидено, а современата регионална инфраструктура постојано доцни. Регионалната депонија кај Свети Николе, потсетуваат од ДОМ, сè уште не е реализирана.

Тоа е систем во кој контејнерот се празни, но проблемот не исчезнува – само се сели на ридот зад селото, каде што еден ден ќе се запали. Колку уште диви депонии треба да зачадат за некој да одговара за тоа што таму воопшто постојат?