Japonia derdh miliarda në industrinë e vet hapësinore dhe njëkohësisht i lehtëson kufizimet për eksportin e pajisjeve ushtarake. Këto dy gjëra nuk janë të lidhura rastësisht - dhe një firmë e vogël nga Saporo pikërisht tani po pozicionohet saktësisht aty ku ato bashkohen.

Letara, startap i lindur nga Universiteti i Hokaidos, mblodhi 2,6 miliardë jenë, rreth 16 milionë dollarë (14,7 milionë euro). Deri tani punonte me shtytës hibridë për satelitë të vegjël. Me paratë e reja, plani është tjetër: sisteme të mëdha raketash për qëllime hapësinore, mbrojtëse dhe sigurie.

„Me këtë raund shkojmë përtej dëshmimit se shtytësi punon në hapësirë“, thotë Shota Hirai, bashkëdrejtor ekzekutiv i firmës. „Planifikojmë të hulumtojmë një grup shumë më të gjerë zbatimesh si në fushën hapësinore ashtu edhe në atë mbrojtëse dhe të sigurisë.“

Raundin e udhëhoqën Headline Asia, JIC Venture Growth Investment dhe Incubate Fund. Mes investitorëve ka edhe emra strategjikë - Toyoda Gosei, furnizues nga grupacioni Toyota, dhe Frontier Innovations, fond pas të cilit qëndron agjencia japoneze hapësinore JAXA. Kur agjencia shtetërore hapësinore hyn në një firmë private raketash që flet hapur për tregun mbrojtës, kjo nuk është investim financiar, është politikë industriale.

Pse motor hibrid, e jo klasik

Teknologjia e Letarës e mban karburantin e ngurtë të ndarë nga oksiduesi i lëngshëm i nevojshëm për djegie. Në vend të dyllit të shtrenjtë parafinë, përdoren materiale të lira dhe lehtësisht të disponueshme - plastikë dhe gomë. Firma ka proces të vetin prodhimi që i përzien, i formëson dhe i shtrydh ato materiale që të ndizen me siguri dhe të digjen njëtrajtësisht.

Problemet që motorët hibridë historikisht nuk dinin t'i zgjidhnin janë tre: shtytje e mjaftueshme, ruajtje e performancës dhe kontroll i djegies. Letara pohon se i zgjidh të tria. A është vërtet kështu, do ta tregojë testi i ardhshëm - ndezje në orbitë me një partner të huaj, çka firma e konsideron hap kyç drejt komercializimit.

Tregu që e nxit tërë këtë vlerësohet se nga 848 milionë dollarë në vitin 2024 do të rritet në 2,6 miliardë dollarë deri në vitin 2032. Rritje prej rreth 15 për qind në vit. Kjo është shifër që tërheq kapital - dhe shpjegon pse Letara nuk është e vetme në terren.

Konkurrenca është e gjatë dhe ndërkombëtare: japoneze Interstellar Technologies, kineze Galactic Energy, jugkoreane InnoSpace, singaporeze Equatorial Space. Nga Evropa - startapi gjerman HyImpulse. Nga Australia - Gilmour Space. Të gjithë punojnë me të njëjtën teknologji, të gjithë shikojnë drejt të njëjtit buxhet në rritje.

Ajo që vlen të vihet re nga perspektiva ballkanike nuk është raketa, por struktura pas saj. Ideja lindi në një laborator universitar në vitin 2020, u shkëput nga fakulteti si firmë, mori një fond shtetëror si investitor dhe sot ka porosi edhe nga firma private edhe nga qeveria japoneze - e cila, ndërkaq, nuk njoftoi sa vlejnë ato kontrata.

Ky është zinxhir nga fakulteti deri te porosia shtetërore që zgjat pesë vjet. Sa zinxhirë të tillë ekzistojnë në këtë hapësirë - dhe çfarë mungon që të ekzistojnë?