Shkuma e bardhë u shfaq më 24 korrik pasdite, në Lepenc afër Zllokuqanit, e pastaj u përhap nëpër Vardar dhe shihej nga disa vende përgjatë kejit të Shkupit. Njoftimi në sistemin 112 arriti rreth orës 14:30. Që atëherë kanë kaluar shtatë ditë. Nuk e dimë kush e lëshoi.

Dimë diçka tjetër, por vetëm jozyrtarisht: një kimikat që përdoret në prodhimin e detergjentëve. Raporti laboratorik i ndërmarrjes publike të ujësjellësit është përfunduar dhe i është dorëzuar Inspektoratit Shtetëror për Mjedis dhe ministrisë përkatëse. Por raporti nuk është publikuar, ndërsa Inspektorati Shtetëror ende pret rezultatet e mostrave të veta për t'i krahasuar me gjetjet e ndërmarrjes publike.

Çfarë është gjetja zyrtare dhe çfarë nuk është

Nga Inspektorati Shtetëror njoftuan se kanë kryer mbikëqyrje të jashtëzakonshme te subjektet industriale në zonë që janë nën kompetencë shtetërore dhe se nuk janë evidentuar parregullsi ligjore - subjektet kanë vepruar në përputhje me kushtet e lejeve mjedisore. Raporti paraprak i 29 korrikut tregoi se parametrat fiziko-kimikë të analizuar nuk i tejkalojnë vlerat kufi për shkarkim në ujërat sipërfaqësore. Raporti përfundimtar nga një laborator i akredituar pritet më 4 gusht.

Inspektorati shton edhe një fjali që ia vlen të lexohet me kujdes: cilësia e ujërave në atë brez ka qenë nën ndikimin e disa faktorëve - ujërave komunale dhe atmosferike, si dhe aktivitetit të shumë subjekteve afariste në rrethinë. Kjo është e vërtetë. Kjo është njëkohësisht edhe mënyra më efikase që një përgjegjësi të shpërndahet mes kaq shumë burimeve të mundshme sa në fund të mos i mbetet askujt.

Droni që fluturoi, kryerësi që nuk gjendet

Që në orën e parë pas shfaqjes së shkumës, shërbimet e qytetit dolën në terren dhe përdorën dron për të ndjekur rrjedhën e ndotjes dhe për të lokalizuar vendin nga i cili u lëshua substanca. Kryetari i qytetit, Orce Gjorgjievski, atëherë deklaroi se pret që shkaktari të zbulohet shpejt dhe se nuk do të ketë tolerancë nëse vërtetohet përgjegjësia.

Shtatë ditë më vonë nuk ka njoftim publik se droni, mbikëqyrjet në terren ose kontrollet e subjekteve pranë Lepencit kanë çuar te identifikimi i ndotësit. Nuk është njoftuar as cilat subjekte janë kontrolluar, a u janë kontrolluar sistemet e kullimit dhe lejet mjedisore, e as nëse te ndonjëri prej tyre janë zbuluar parregullsi.

Këtu është dallimi kyç që institucionet rrallë e shpjegojnë: përcaktimi i llojit të ndotjes dhe zbulimi i kryerësit janë dy faza krejtësisht të ndryshme. Gjetja laboratorike mund të thotë çfarë substance ka pasur në ujë. Për të vërtetuar përgjegjësinë, duhet të lidhet përbërja, koha dhe vendi i shkarkimit me një proces konkret prodhimi, kanal apo kullues. E para është kimi. E dyta është hetim - dhe pikërisht ai është ai që deri tani nuk ka rezultat.

Uji i pijshëm është i sigurt. Lumi nuk është e njëjta pyetje.

Nga ndërmarrja publike e ujësjellësit sigurojnë se uji që marrin qytetarët është i sigurt. Më 30 korrik janë marrë 42 mostra nga rrjeti i ujësjellësit, prej të cilave katër nga zona e puseve Nerez-Lepenc, dhe të gjitha i përgjigjeshin Rregullores për siguri dhe cilësi të ujit të pijshëm. Më 27 korrik janë analizuar 39 mostra, mes të cilave një nga zona e puseve Lepenc, dhe të gjitha i plotësonin kriteret.

Kjo është e rëndësishme dhe mirë që është kështu, sidomos për shkak të afërsisë së sistemit të puseve Nerez-Lepenc që është pjesë e furnizimit me ujë të Shkupit. Por siguria e rrjetit të ujësjellësit nuk do të thotë se lumi nuk është i ndotur. Këto janë dy sisteme të ndryshme dhe dy matje të ndryshme. Peshqit, organizmat ujorë dhe sedimenti nuk pinë nga rubineti.

Iniciativa qytetare „Qytet i gjelbër human“ kërkoi publikimin urgjent të rezultateve dhe sanksionimin rigoroz të përgjegjësve, duke vlerësuar se përsëritja e incidenteve të tilla tregon kontroll të pamjaftueshëm mbi kapacitetet industriale dhe mungesë të sistemit për zbulim të hershëm të ndotjes. Ajo kërkesë ka fokus të saktë: jo vetëm çfarë ka pasur në ujë, por pse askush nuk vuri re ndërsa derdhej.

Më 4 gusht arrin raporti përfundimtar. Pyetja që do të presim atëherë nuk është nëse parametrat janë brenda kufijve të lejuar - këtë e dëgjuam tashmë. Pyetja është nëse dikush do të përgjigjet, apo „disa faktorë të ndryshëm“ do të mbeten fajtori i vetëm.