Shërbimet evropiane të zbulimit kanë ndërtuar një pamje të diçkaje që e dyshonin prej kohësh, e tani po e dokumentojnë: një fushatë e koordinuar hibride me të cilën Rusia përpiqet të destabilizojë Evropën. Jo me tanke, por me zjarre, sabotazhe, botë dhe amatorë të paguar - një metodë e lirë, e vështirë për t'u provuar, por me shtrirje të jashtëzakonshme.

Shifrat janë mbresëlënëse. Shefi i zbulimit gjerman, Martin Jager, në konferencën e sigurisë në Mynih deklaroi se „Moska sot ka 60.000 operativë zbulimi në mbarë botën, pa llogaritur informatorët". Shërbimi polak i sigurisë në dy vjet kreu më shumë hetime kundërzbulimi sesa në tri dekadat e mëparshme.

Model dyshtresor

Sistemi funksionon në dy nivele. I pari janë „agjentët njëpërdorimësh" - amatorë të rekrutuar përmes Telegramit nga zonat rusisht-, bjellorusisht- dhe ukrainishtfolëse. „Jashtëzakonisht të lirë, të vështirë për t'u provuar, dhe shtrirja mund të jetë e madhe", thotë një zyrtar polak i sigurisë. Niveli i dytë janë qeliza profesionale sabotazhi, të strukturuara si krim i organizuar, me ushtarë, policë të dikurshëm ose mercenarë nga Vagneri.

Shembujt nuk janë teorikë. Në Poloni, zjarri në qendrën tregtare Marivilska 44 në Varshavë ishte, siç tha kryeministri Donald Tusk, „me siguri i porositur nga shërbimet sekrete ruse" - tre ukrainas morën burgim. Pasuan një shpërthim në hekurudhën Varshavë-Lublin, njëzet dronë rusë në hapësirën ajrore polake dhe tre MiG-31 rusë që shkelën qiellin eston. Në Gjermani, 320 përpjekje të dyshimta sabotazhi vetëm në vitin 2025.

Krahas sulmeve fizike ecën edhe lufta informative - botë në rrjete, radio shtetërore bjelloruse në gjuhën polake, kanale propagandistike që thellojnë përçarjet rreth migrantëve ukrainas dhe financimit të luftës. Qëllimi është gjithmonë i njëjti: të thyhet nga brenda mbështetja evropiane për Ukrainën.

Ka edhe një lajm të mirë. Plot 86 për qind e polakëve e shohin Rusinë si kërcënim - më shumë në rajon - gjë që e kufizon fuqinë e propagandës. Por hulumtuesit paralajmërojnë se operacionet vetëm do të intensifikohen para zgjedhjeve parlamentare polake të vitit 2027. „Operacionet hibride vazhdojnë në tërë BE-në, dhe Moska kurrë nuk do të heqë dorë prej tyre", thotë eksperti Bart Shurman.

Për Ballkanin kjo nuk është histori e largët. Rajoni me dekada ka qenë poligon pikërisht për këtë lojë - narrativa të huaja, zëra të paguar, përçarje që dikush nga jashtë i ushqen me kujdes. Pyetja nuk është nëse edhe te ne ndodh e njëjta gjë, por sa nga ajo që lexojmë çdo ditë është vërtet e jona, dhe sa është shkruar në tryezën e dikujt tjetër.