Европските разузнавачки служби составија слика од нешто што долго се сомневаа, а сега го документираат: координирана хибридна кампања со која Русија се обидува да ја дестабилизира Европа. Не со тенкови, туку со пожари, саботажи, ботови и платени аматери – метод што е ефтин, тешко докажлив, а со огромен дофат.

Бројките се впечатливи. Шефот на германското разузнавање, Мартин Јагер, на безбедносната конференција во Минхен изјави дека „Москва денес има 60.000 разузнавачки оперативци ширум светот, без да се сметаат доушниците”. Полската безбедносна служба во две години спровела повеќе контраразузнавачки истраги отколку во претходните три децении.

Двослоен модел

Системот функционира на две нивоа. Првото се „еднократни агенти” – аматери регрутирани преку Телеграм од руско, белоруско и украинско говорно подрачје. „Екстремно ефтини, тешко за докажување, а дофатот може да биде огромен”, вели полски безбедносен функционер. Второто ниво се професионални саботажни ќелии, структурирани како организиран криминал, со поранешни војници, полицајци или платеници од Вагнер.

Примерите не се теоретски. Во Полска, пожарот во трговскиот центар Маривилска 44 во Варшава бил, како што рече премиерот Доналд Туск, „со сигурност нарачан од руските тајни служби” – тројца Украинци добиле затвор. Следеа експлозија на железничката пруга Варшава-Лублин, дваесет руски дронови во полскиот воздушен простор и три руски МиГ-31 што го прекршија естонското небо. Во Германија, 320 сомнителни обиди за саботажа само во 2025.

Покрај физичките напади оди и информациската војна – ботови на мрежите, белоруско државно радио на полски јазик, пропагандни канали што ги продлабочуваат поделбите околу украинските мигранти и финансирањето на војната. Целта е секогаш иста: да се скрши европската поддршка за Украина одвнатре.

Има и добра вест. Дури 86 проценти од Полјаците ја гледаат Русија како закана – најмногу во регионот – што ѝ ја ограничува моќта на пропагандата. Но истражувачите предупредуваат дека операциите само ќе се засилуваат пред полските парламентарни избори во 2027. „Хибридните операции продолжуваат низ цела ЕУ, и Москва никогаш нема да се откаже од нив”, вели експертот Барт Схурман.

За Балканот ова не е далечна приказна. Регионот со децении е полигон за токму ваква игра – туѓи наративи, платени гласови, поделби што некој однадвор внимателно ги храни. Прашањето не е дали и кај нас се случува истото, туку колку од она што го читаме секој ден е навистина наше, а колку е напишано на туѓа маса.