Bosna-Hersek'in Pale kentinde birkaç bin kişi, Srebrenitsa'daki soykırım nedeniyle müebbet hapse mahkûm edilen Ratko Mladiç'i anmak için toplandı. Mum ve meşale yaktılar, adını haykırdılar, onun onuruna şarkılar söylediler. Bazıları yüzünün olduğu büyük çerçeveli fotoğrafa dokundu, bazıları ise Sırp bayrağını öptü.

Mladiç, müebbet cezasını çekerken 27 ağustosta Lahey'de bir hastanede 84 yaşında hayatını kaybetti. Uluslararası mahkeme onu 2017'de soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukukunun ihlali nedeniyle mahkûm etmişti. Bu bir siyasi değerlendirme değil, yetkisini bölgedeki tüm devletlerin tanıdığı bir mahkemenin kesinleşmiş kararıdır.

Toplantılar yalnızca Pale'de değildi

Benzer toplantılar Zvornik, Vişegrad, Foça, Novi Grad ve Sırp entitesindeki başka yerlerde de düzenlendi. Zvornik'te milliyetçi sloganlar atıldı; aralarında "Bıçak, tel, Srebrenitsa" da vardı - bu bir slogan değil, bir suçun tarifidir. Mladiç'in resminin bulunduğu pankartlar birçok şehirde görüldü.

Pale'de savaş gazileri örgütü, sakinleri alenen mum yakmaya çağırdı. Şehrin koruyucu azizi kutlamalarının bir parçası olarak kilisede anma töreni de düzenlendi. Pale, 1992-1995 savaşı boyunca Bosnalı Sırpların siyasi merkeziydi - Radovan Karaciç'in yönettiği yönetim orada bulunuyordu.

Kanun var. Soru onu kimin uyguladığı

Bu hikâyenin kilit kısmı işte burada. Bosna-Hersek'in 2021 tarihli Ceza Kanunu, soykırım veya savaş suçlarından hüküm giymiş herhangi birinin yüceltilmesini yasaklıyor. Savcılık, Mladiç'in aleni biçimde yüceltilmesiyle ilgili iddianameleri hâlihazırda düzenledi.

Yani kanun ne bir soyutlama ne de bir öneri. Var, yürürlükte ve daha önce uygulandı. Buna rağmen aynı gün içinde, en az beş şehirde, binlerce kişi onu açıkça, kameralar önünde, ellerinde meşalelerle çiğniyor. Kim hesap verecek? Ve ihlal canlı olarak kaydedilirken birkaç ay sonra devreye giren bir kanun maddesinin ne değeri var?

Bu toplantılarda Sırp bayrağının öpülmesi, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç'in Mayıs 2023'teki jestini doğrudan hatırlatıyor; BM Genel Kurulu'nun Srebrenitsa soykırımına ilişkin kararı kabul etmesinin ardından bayrağı öpmüştü. Karar, 11 Temmuz'u uluslararası anma günü olarak belirledi. Devletin en yüksek makamı protokolün nasıl olduğunu gösterdiğinde, gerisi kendiliğinden tekrarlanır.

Balkanların bu konuda uzun bir pratiği var - herkes kendi kurbanlarını sayar, başkasınınkileri unutur. Ama burada bir yorum tartışması söz konusu değil. Srebrenitsa hukuken tespit edilmiş bir soykırımdır, bir bakış açısı değil. Ve Lahey'deki mahkeme işini dokuz yıl önce bitirmişken, bölgedeki kurumlar hâlâ kendi işlerine başlayıp başlamayacaklarına karar veriyor.