Ако некогаш си се фатил себеси како гласно си зборуваш додека ги бараш клучевите, најверојатно веднаш си погледнал наоколу да провериш дали некој те видел. Психологијата вели дека тоа е погрешниот рефлекс. Изговарањето наглас не е знак дека нешто не е во ред – тоа е дел од нормалното функционирање на човечкото мислење.

Психологот Изаскун Бастера го поставува тоа сосема директно: разговорот со себе е дел од начинот на кој мозокот работи. Кога нешто ќе го изговориш, се активираат подрачја врзани за јазик, внимание, работна меморија и извршни функции – истите капацитети што учествуваат во планирањето, решавањето проблеми и контролата на импулсите. Со други зборови, устата му помага на мозокот да се среди.

Механизмот е поедноставен отколку што звучи. Емоцијата во главата е неуредна – таа е топка од чувство, слика и страв во исто време. Кога ќе ја изговориш, мораш да ја претвориш во реченица. А реченицата бара ред: прво ова, потоа она, затоа ова. Тој момент на подредување е чекорот што стои помеѓу чувството и постапката. Луѓето што го прескокнуваат тој чекор реагираат импулсивно, бидејќи немале каде да застанат.

Има еден услов и тој е клучен – тонот. „Ако користиме позитивен внатрешен дијалог, полесно е да ја намалиме емоционалната интензивност, да го именуваме тоа што го чувствуваме, да го обработиме и да реагираме помалку импулсивно”, вели Бастера. Истата техника со сурова самокритика прави спротивен ефект. Гласното повторување на тоа колку си неспособен не е обработка на емоцијата – тоа е нејзино засилување.

Работи и кај одлуките. Кога алтернативите се само во главата, тие се вртат во круг и секоја изгледа подеднакво лоша во три часот наутро. Изговорени, тие мораат да се наредат една до друга и разликите излегуваат на површина. „Вербализирањето на една идеја нè тера да ги средиме информациите, да разгледаме алтернативи и да спроведеме порефлексивен процес”, објаснува Бастера.

На Балканот има цела култура изградена околу гласно мислење – таа се вика кафе со пријател, и таа е точно тоа: изнесување на неуредната топка од главата пред некој што слуша. Проблемот е што тој ритуал полека се сведува на пишување порака, а пишувањето не е истото. Едно нешто вреди да се разграничи: ако гласовите се доживуваат како туѓи, а не како свои, тоа веќе не е овој механизам и бара стручен разговор.