Има места што ги продава агенција и места што ги продава сопствената камена улица. Ператаљада, средновековно селце во Баш Емпорда во Жирона, спаѓа во второто. Името буквално значи „делкан камен” – и тоа не е маркетинг, туку опис на тоа што стои под нозете.

Целото село е издлабено во жива карпа. Ровот околу него не е насипан, туку изваден од каменот, што значи дека некој со децении копал за да направи одбрана. Денес по тие исти улици туристите бараат сенка и добра фотографија. Ироничното е што селото ја задржа формата токму затоа што никој со векови немал пари да ја смени.

Она што вреди да се погледне: средновековниот замок со кула, Кулата на часовите со видиковец од кој се гледа целата рамнина, романичката црква „Свети Стефан” и Портата на Богородица – единствената зачувана стара порта. Улицата покрај ѕидините се вика Улица на маркизот Роберт, што е доволна причина еден шпански телевизиски прогнозер да напише дека таму се чувствува „како маркиз”.

Практичната информација: селото е на неколку километри од плажите на Палс и Бегур, што значи дека не мора да бираш меѓу камен и море. Има ресторани, керамичарски работилници и мал хотел во зграда од дванаесеттиот век со осум соби. Осум. Тоа е бројката што ја објаснува целата логика на местото – тука не се доаѓа во група од педесет.

Дали ова личи на нешто наше? Кратовските кули, старите чаршии, каменот што го има насекаде во земјава. Разликата не е во материјалот – него го имаме. Разликата е во тоа што таму некој донел одлука дека ништо не смее да се сруши и ја држел таа одлука доволно долго за да стане навика. Дали кај нас едно вакво село би преживеало три мандати без нова фасада?

Ако патуваш кон Каталонија ова лето, Ператаљада не бара цел ден. Бара три часа, вечера и волја да одиш по камен со неудобни чевли. Тоа е разумна цена за село што опстанало осум века без да стане тематски парк.