Во сабота, на 15 август, на ливадата пред замокот во Вадуц, наследниот принц Алојз соопшти нешто што кнежевството го дискутирало со децении, а го решило во една средина. Салиското право, кое им забрануваше на жените пристап до тронот, е укинато.

„Ми претставува задоволство да ве известам за одлука од големо значење за нашиот Дом, прашање за кое во семејството се дебатираше, на различни начини, со децении”, рече Алојз. Формалната постапка почнала кон крајот на минатата година, а во средата добила потребното двотретинско мнозинство меѓу членовите на семејството со право на глас.

Ниту влада, ниту референдум

Овде е местото каде приказната станува поинтересна од самата вест. Ова не беше одлука на владата, ниту реформа испратена на народно гласање. Во Лихтенштајн правилата за наследување живеат во Домашното право – збир семејни норми со векови историја и уставно признание. Значи самото владејачко семејство одлучува кој може да седне на тронот и под кои услови. Двотретинско мнозинство, но во сопственото семејство.

Дали е тоа демократија или семејна одлука со уставна тежина? Формално – второто. Практично – никој во кнежевството не беше прашан.

Апсолутно наследување, но не за никого што е веќе роден

„Со ова изменување, сите женски потомци на Кнежевскиот дом ќе имаат исти права на учество како и мажите во прашањата регулирани со Домашното право. Освен тоа, наследувањето на тронот ќе се смени од првородство со машки приоритет во апсолутно првородство”, објасни наследниот принц. Прво дете, без разлика на полот – наследник или наследничка.

Само, според локалниот весник „Фатерланд”, новото правило нема да ги допре членовите на семејството кои се веќе родени. Во интервју Алојз потврди дека промената важи за идните раѓања. Значи Јозеф Венцел, роден 1995 година како прв од четирите деца на Алојз и војвотката Софи, останува наследник на тронот. Марија Каролина, родена 1996, останува зад брат си – иако сега формално постои правото што допрва ќе им користи на нејзините потомци.

Тоа е класична балканска шема, ако сакате: реформата се донесува, се фали, а важи за некој кој сè уште не е роден. Никој нема да ја оспорува затоа што никого жив не го засега.

Последната во Европа

До сабота, Лихтенштајн беше единствената од десетте владејачки монархии во Европа во која жена не можеше да дојде на тронот. Шведска го направи истиот чекор во 1980-тите, Норвешка, Белгија, Холандија и Данска по неа, Британија во 2013 година. Лихтенштајн, 160 квадратни километри меѓу Швајцарија и Австрија, чекаше до 2026.

Алојз е најстариот син на кнезот Ханс-Адам II и кнегињата Мари, и од 15 август 2004 година е шеф на државата како заменик на својот татко. Значи соопштението падна точно на дваесет и втората годишнина од денот кога ја зеде функцијата – на Националниот празник, меѓу народниот собир во центарот на Вадуц и традиционалното осветлување на планините во самрак.

„Со овие промени сакаме да обезбедиме одговорноста за Домот и за земјата во иднина да падне врз оној кој е најдобро подготвен за тие должности”, рече Алојз. Реченицата звучи како менаџерски принцип. Во контекст на едно семејство што со децении не можело да се согласи дали ќерките постојат во правен смисол, звучи и малку подоцна.