Едно село на дваесет километри од Тунис штотуку влезе на списокот на светско наследство на УНЕСКО. Причината не е џамија, не е тврдина и не е археолошки локалитет. Причината е декрет за боја, потпишан пред повеќе од еден век.

Сиди Бу Саид се спушта по падината на ридот Џебел Манар над Медитеранот. Основано е во дванаесеттиот век околу гробот на Абу Саид ал Баџи, суфиски учен и мистик, и вековите потоа минале како во секое друго крајбрежно село. Пресвртот доаѓа помеѓу 1912 и 1915 година, кога британскиот барон Родолф д’Ерланже се вљубува во местото и прави нешто што денес ниту една општина не би се осмелила да го спроведе.

Декрет што забранува секоја друга боја

Декретот од 1915 година е немилосрдно едноставен: фасадите се бели, а вратите, портите и прозорците смеат да бидат само во една нијанса кобалтно сина. Никаква слобода на изразување, никаков избор од каталог. Резултатот е она што денес го гледате – село во кое ниту еден сопственик не успеал да го поправи изгледот со сопствен вкус.

Балканот ја знае спротивната сцена напамет: улица во која секоја куќа зборува свој јазик, фасада до фасада во различна боја и материјал, секоја одделно бранлива и сите заедно неподносливи. Разликата не е во парите – разликата е во тоа што некој пред сто години напишал правило и следните генерации не го отвориле повторно.

Селото добило заштита уште во 1979 година, но во рамките на археолошкиот локалитет Картагина. Влезот на самостоен список сега значи дека самата урбана целина се смета за вредност, не како додаток на нешто постаро.

Што има таму, освен бојата

Палатата Ennejma Ezzahra, поранешниот дом на д’Ерланже, денес е Центар за арапска и медитеранска музика. Dar El Annabi е градска куќа од осумнаесеттиот век со дворови и решеткасти прозорци. Има и галерија за современа тунизиска уметност и гробишта распоредени во тераси над морето, што е глетка каква ретко се смета за туристичка.

Кафеаните се дел од приказната колку и архитектурата. Café des Nattes служи ментов чај со препечени борови јаткички, Café des Délices работи на тераси во нивоа со поглед кон заливот. За јадење, Dar Zarrouk е риба кај маринот, Au Bon Vieux Temps е француско-магребска кујна под тераса покриена со бршлен.

Од Тунис се стигнува со воз TGM за околу триесет и пет минути, или со такси за дваесет и пет. За преноќување, Dar Said е буржоаска резиденција од деветнаесеттиот век со дваесет и четири соби, дворови со јасмин и базен ограден со чемпреси.

Прашањето што останува е дали заштитата ќе го зачува селото или ќе го претвори во сцена за фотографирање. УНЕСКО дава етикета, не гаранција. Тоа што Сиди Бу Саид го држело цел век не била организацијата – бил еден потпис што никој подоцна не се обидел да го промени.