Вашингтон повеќе не бара соработка – бара избор. Според интерни документи на американскиот Стејт департмент, САД се подготвуваат да им кажат на дузина држави дека не можат да бидат во американската коалиција за вештачка интелигенција ако истовремено потпишат и со Пекинг. Едно членство, една страна, без двојно книговодство.

Иницијативата се вика Pax Silica и е лансирана кон крајот на 2025 година. Целта е да се обезбедат снабдувачките ланци за вештачка интелигенција, полупроводници и критични минерали – значи, чиповите, но и рудите без кои чиповите не постојат. Досега приклучени се околу две дузини држави, меѓу кои Јапонија, Австралија и Јужна Кореја.

Проблемот има име: Казахстан. Приклучен во јуни, а потоа потпишал и со кинеската рамка – единствената држава за која се знае дека е во двете. Токму тој случај, велат американски извори, ја алармирал администрацијата. Не е случајно што станува збор за држава со критични минерали: кога имаш рудник, обично мислиш дека имаш и право да преговараш со двете страни.

„Да си дел од сè значи да не си дел од ништо”

Формулацијата од работната верзија на писмото е речиси школска: потписот на Декларацијата за Pax Silica не е претплата на членство, туку обврска – и не може да се држи заедно со членство во иницијативи чии очекувања се во конфликт со американските. Еден американски службеник го рече уште поостро: невозможно е некој кредибилно да се претставува како доверлив партнер во еден технолошки екосистем додека истовремено пристапува до конкурентскиот.

Од другата страна, Си Џинпинг во јули ја лансираше сопствената „Светска организација за соработка во вештачката интелигенција”. Кинеската амбасада во Вашингтон одговори кратко: политизирањето на технолошките разговори само ќе го забави глобалниот напредок на вештачката интелигенција. Од Пекинг тоа звучи скромно, но и тие градат клуб со влезен билет.

Значи двата блока прават исто нешто и обвинуваат еден друг за истото. А малите држави пак се на познатото место – таму каде што големите ти објаснуваат дека изборот е слободен, а потоа ти набројуваат што губиш ако избереш погрешно. Балканот ја знае оваа сцена напамет од секое поглавје во кое треба да се потпише нешто пред да се добие нешто.

Прашањето кое ретко се поставува гласно: што добива државата што ќе се потпише? Досега од таквите клубови најмногу се знае што се должи, а најмалку што се дава. Ако Pax Silica е поинаков, тоа ќе се види по тоа дали Казахстан ќе биде исклучен – или ќе му се најде исклучок.