Четириесет и осум квадрати. Тоа е целата површина на станот во мадридската населба Империјал што Алесио Ламарка и Марта Чабатини го претворија од затворен, темен и испресечен простор во нешто што функционира. Бројката е важна затоа што е бројка со која половина Скопје живее – и затоа што решението што го применија нема врска со рушење ѕидови заради рушење.

Почетната состојба беше типична за шеесеттите: три соби, дневна, посебна кујна и една бања, поврзани со тесен и мрачен ходник полн со врати. Имаше квадрати, но немаше проодност. Слоеви стара боја, ниска светлина, и распоред поради кој четириесет и осум квадрати изгледаат како триесет.

Потезот е спротивен од очекуваниот. Наместо да се додаваат функции, намален е бројот на соби за да се добие квалитет на просторот. Кујната се отвора кон дневната, ходникот добива смисла наместо да биде отпад, а бојата – и тоа е клучот на целиот проект – се користи како архитектонска алатка, не како украс.

Розовата и коралната не се тука за да разубават. Тие ги дефинираат зоните, ги обележуваат правците на движење и му даваат длабочина на просторот. Тоа е разлика што кај нас скоро никој не ја прави: бојата се третира како последен чекор, нешто што се одбира кога сè друго е готово. Овде таа е дел од распоредот.

Кујната беше најзатворениот дел од станот – долга, тесна, со прозорец што не помагаше многу бидејќи распоредот не ја пуштаваше светлината понатаму. Со отворањето кон дневната, станот не добива само привид на простор, туку и друг начин на живеење: поврзан и подруштвен.

Мебелот е од фирмата Cubro, во измерена комбинација – орев за топлина, кремаста лакирана површина за осветлување и мек тон, и порозовиот што внесува боја без да го засити просторот. Наспроти розовата стои интензивно сина линеарна ламба. Две спротивни температури во иста просторија, што работи само ако е намерно.

Најпаметната поединечна одлука е шанкот. Не е класичен правоаголен остров, туку има свиена геометрија што го олеснува минувањето и не го затнува влезот. Кривината избегнува остри агли, а во долниот дел е вградена мала отворена библиотека – решение по мерка што го искористува волуменот наместо да го фрли. Во стан со четириесет и осум квадрати, аглите се исто така квадратура.

Ходникот е местото каде проектот покажува карактер. Позицијата на бањата не можела да се промени од технички причини – ограничување што во деведесет отсто од реновациите се третира како проблем што се крие. Овде е претворено во спротивното: коралната ги обвиткува ѕидовите, вратите и таванот, и создава јасен премин меѓу дневната и ноќната зона. На крајот е спалната, десно влезот во бањата со ѕид од стаклени тули што пропушта светлина.

Спалната свесно ја спушта интензивноста. Меки тонови, природна светлина, ситни акценти во боја – црвено парче до креветот, светилка со син детал. Округлото огледало визуелно го проширува просторот. Зоната за одмор бара друга енергија и тоа е разбрано без да се објаснува.

Мебелот по мерка ги решава ограничувањата на малата основа. Вградените плакари ги кријат столбовите и структурните волумени, а во главната спална аголот на плакарот е омекнат со свиена отворена аголна полица. Дискретен детал што во мал стан не е декоративен, туку функционален.

Бањата останува на исто место, но станува свој простор. Интензивно сино на предниот дел од лавабото – во врска со ламбата во кујната – ѕид од стаклени тули за светлина, и дрвен елемент што го смекнува целото.

Дневната, наспроти сето тоа, е намерно сведена. Софата, ниските плакари за плочи и ѕидот во скршено бело работат како неутрализатори. Белата боја тука не е недостаток на одлука, туку простор во кој коралната, розовата, сината и дрвото можат да дишат. Куќата е колористичка, но не е хаотична – а таа разлика е целата вештина.

Она што овој стан го докажува не е дека бојата е модерна. Докажува дека во мал простор секоја одлука се плаќа двојно, и дека најскапата грешка е да се третира распоредот како даденост. Четириесет и осум квадрати не се пресуда. Тие се само помалку простор за грешки.