Годинава во првите одделенија се запишани околу 14.500 првачиња. Во 2020 година, кога е родена таа генерација, во Македонија се родиле 19.031 дете. Разликата не е грешка во заокружувањето – тоа се илјадници деца кои некаде исчезнале од системот меѓу раѓањето и школската клупа.

Министерката за образование Весна Јаневска на прес-конференција потврди дека бројот е помал од лани и нагласи дека сè уште не е конечен, бидејќи запишувањето на задоцнетите првачиња трае до крајот на септември. Тоа е точно. Но за да се затвори јазот меѓу 14.500 и 19.031, во септември би требало да се пријават уште околу 5.000 деца – што досега не се случило ниту една година.

Триста паралелки помалку и 26 училишта што се затвораат

Последицата министерката ја кажа без замотување: во основното образование има околу 200 паралелки помалку, во средното околу 100 помалку. Годинава се очекува да бидат затворени 26 рурални училишта во кои нема запишано ниту едно првче, а во некои од нив учат само пет до осум ученици.

Јаневска ја брани одлуката со аргументот дека станува збор за квалитет, а не за штедење: „Ако имаме централно училиште во кое учат 200 деца, а на 2,5 километри имаме училиште во кое учат 18 деца, нема логика да ги чуваме заробени децата во тоа училиште“, рече таа.

Постои и правило кое ја смекнува мерката – училиштата нема да се затвораат ако најблиското е оддалечено 15 или 20 километри или ако патиштата се несоодветни и небезбедни за мали деца.

Аргументот за социјализација на децата од комбинирани паралелки е сериозен и има основа. Проблемот е што секое затворено рурално училиште затвора уште една врата во село кое веќе се празни. Прво заминува школото, потоа семејствата со деца, потоа селото. А тоа не го решава ниту една реформа на училишната мрежа.

Парталавите учебници: одговорноста е кај другите

Во истиот настап дојде и одговор на прашањето кое секој септември полни социјални мрежи – искинатите и неупотребливи учебници. Јаневска не се обиде да ветува дека нема да ги има.

„Не можам да кажам дека ќе нема. За жал, верувам дека и ќе има. Но искрено верувам дека тоа ќе биде сведено на минимум и дека ќе биде инцидентно“, рече министерката.

Но клучната реченица е следната: „Тие што не побарале е нивна одговорност и Министерството во иднина нема да презема никаква туѓа одговорност затоа што три години спроведуваме систем кој е стабилен и кој обезбедува стабилна набавка на учебници“.

Со други зборови – системот е стабилен, електронскиот систем за пријавување оштетени учебници беше отворен долго време, и ако вашето дете на 1 септември добие книга без корица, вината е на училиштето кое не пријавило навреме. Според правилото, учебниците се менуваат на секои пет години, а директорите се должни да ги евидентираат оштетените, да ги наплатат од родителите и да порачаат нови.

Формално – сè стои. Практично, детето со искината книга не се интересира кој кому не пријавил на време.

Целодневна настава како одговор на сè

Јаневска нагласи дека засега не е отпуштен ниту еден наставник на неопределено време и дека надвор од Скопје кадарот е доволен. Во некои скопски општини, како Аеродром, недостасуваат наставници и таму очекува вработувања.

Решението што го нуди е целодневна настава – две одделенски наставнички во една паралелка, една во првата половина од денот, друга во втората, со деца во училиште до 16 часот. Целта, како што вели, е родителите да бидат слободни.

Ако бројот на деца паѓа, а бројот на паралелки паѓа со него, тогаш прашањето за следните години не е колку паралелки ќе згаснат. Прашањето е дали воопшто некој има план за причината – зошто од 19.031 родено дете, до првото одделение стигнуваат 14.500.