Во 2020 година во Македонија се родиле 19.031 деца. Тие деца оваа есен треба да седнат во прво одделение. Досега се запишани околу 14.500.

Разликата не е грешка во сметањето, ниту е конечна – уписот трае до крајот на септември за оние што задоцниле. Но и со најдобронамерна проекција, растојанието меѓу бројот роденици и бројот првачиња е премногу голем за да се објасни со администрација. Министерката за образование и наука Весна Јаневска и самата признава дека годинава ќе има најмалку 3.000 првачиња помалку од лани.

Триста паралелки помалку

Последицата веќе се гледа во распоредот. Годинава има околу 200 паралелки помалку во основното образование и околу 100 помалку во средното. Ова не е одлука на некој управен одбор – тоа е бројката што излегува кога нема кој да ги пополни клупите.

„Она што успеавме да го направиме, во моментот имаме околу 200 паралелки помалку во основното образование и 100 паралелки помалку во средното образование“, рече Јаневска на прес-конференција.

Формулацијата вреди да се прочита двапати. „Успеавме да го направиме“ – како да станува збор за резултат на политика, а не за последица од демографија. Оптимизацијата на мрежата е реална потреба и министерката има аргументи за неа. Но кога празните клупи се претставуваат како постигнување, се губи прашањето зошто се празни.

Дваесет и шест училишта се затвораат

Годинава природно ќе бидат затворени 26 рурални училишта во кои воопшто нема упис на првачиња, а во кои учат по пет до осум деца. Аргументот на министерката е за квалитет и социјализација: дека изолирано постоење во средина со комбинирани паралелки, каде во иста училница учат ученици од три различни одделенија, не може да даде соодветно образование.

„Ако имаме централно училиште во кое има 200 деца, а на 2,5 километри имаме училиште во кое што има 18 деца, нема логика да ги чуваме овие 18 деца заробени во тоа училиште“, рече Јаневска. Ограничувањето е поставено: комбинирани паралелки ќе се спроведуваат таму каде подрачното училиште е оддалечено повеќе од 15-20 километри од најблиското централно, или каде патиштата не се безбедни за мали деца.

Педагошки, тезата има основа. Дете кое учи со уште двајца врсници навистина има послаба социјализација од дете во паралелка од дваесет. Но затворањето на училиште во село не е само образовна мерка. Тоа е сигнал до сите што останале во тоа село каде оди работата.

Помалку ученици, потоа помалку студенти

Јаневска сама ја повлече линијата понатаму: сè помалку ученици во основните и средните училишта неизбежно носат и помал број студенти. Таа веќе размислува во тие термини, што е точно – и што значи дека последиците од оваа генерација ќе се читаат во системот наредните петнаесет години.

Од останатите мерки: учебниците се дистрибуирани и се веќе во училиштата, што министерката го истакна како прв пат да е завршено толку рано. Ученичката кошничка е намалена за 15 отсто. За студентскиот оброк засега нема планирано зголемување бидејќи, како што рече, до министерството не стигнало такво барање од студентските организации.

Ниту еден наставник на неопределено време не е отпуштен, а во некои скопски општини како Аеродром недостига кадар и се очекуваат вработувања. Мерката за подолг престој во училиште – целодневна настава со две одделенски наставнички во смени до 16 часот – е претставена како олеснување за родителите.

Прашањето што не беше на прес-конференцијата

Сето тоа е администрирање на последица. Ниту една од овие мерки не се однесува на причината зошто на 19.031 родени деца им одговараат 14.500 запишани првачиња. Разликата помеѓу тие две бројки не се решава со распоред на паралелки.

Затворањето на 26 училишта е рационален потег во системот каков што е денес. Прашањето е дали некој брои колку училишта ќе се затворат до 2035 година ако бројот на родени продолжи да паѓа, и дали постои план што е поголем од годишна оптимизација на мрежата.