Случајот за мазут на ТЕЦ Неготино почна како „криминал на векот” – со пресс-конференции, со фотографии од обвинетите, со изјавите на тогашните власти кои го опишуваа како „најголемиот енергетски криминал во историјата“. Заврши со „нема утврдени злоупотреби“. 167 милиони евра. Тринаесет физички лица и едно правно лице. Случај затворен.

Помеѓу „криминал на векот” и „нема ништо” постои една дупка – и таа дупка е она кое обвинителството во Македонија последниве години редовно ја остава отворена. Нема објаснување за тоа кое докази беа собрани, кои не беа потврдени, и зошто почетните сомневања беа така драматични во медиумите а финалниот заклучок е така тивок.

Од обвинителството велат: горивото било испорачано во период на енергетска криза, постоело законско ослободување од редовни постапки, не била причинета штета на државата, и операциите на ТЕЦ не биле компромитирани. Тоа се техничките основи за затворање. Но прашањето е – ако истото беше точно во 2022-та, зошто првично се отвори случај?

Поентата на овој тип на „започнувам со спектакл, затворам со молчешолук” е јасна. Тоа е институционален циклус кој ги служи моментните политички потреби, не вистинската контрола. Кога една власт сака да пресметка со претходна, се прави случај. Кога нова постапка треба да биде „затворена за да не се компромитираат сегашни кадри”, се прави прекин на постапката.

Резултат – довербата во правосудниот систем се руши со секој таков циклус. „Криминал на векот” преку една година станува „имало ослободување од редовни постапки”. Граѓаните не паметат деталите; паметат само впечатокот. И впечатокот е дека правдата е нешто кое се купува, селектира, или одложува зависно од политичка волја.

Кое е решението? Експертите ги именуваат: специјализирани финансиски истражни тимови, реални механизми за одговорност, и институционална транспарентност. Тоа значи дека кога ОЈО заклучи „нема докази”, мора да објави писмено образложение со 30 страници, кое детално го објаснува секој потенцијален криминален аспект и зошто не може да се потврди. Тоа не би било тешко. Не би било ниту скапо.

Но тоа не се прави. И затоа едно по друго, случај по случај, „криминалите на векот” завршуваат „без злоупотреби”. И граѓаните – сè повеќе – заклучуваат дека нема смисла да веруваат на ништо што јавно се прогласува. Тоа е тивката, поголема штета од 167-те милиони евра.