Кога мислиш за превенција на колоректален карцином – вториот најчест канцер во развиените земји, и еден од најголемите убијци на луѓе по 50-та година – првиот импулс е да отрчаш во аптека и да купиш скапи додатоци. Д-р Марија Кармен Риеско, онколог од мадридската болница „12 октомври”, вели токму спротивното: „До денес нема научен доказ дека било кој чај, инфузија или додаток ја намалува ризикот.”

Шесте навики што таа ги препорачува се едноставни, бесплатни, и за индустријата за додатоци – незгодни. Прво: исхрана богата со влакна. Овошје, зеленчук, цели зрна – тие помагаат на цревниот транзит и ја хранат здравата микробиота. Истовремено, ограничете го црвеното месо и ултрапроцесираната храна.

Второ: редовно вежбање. Физичка активност не само што го намалува ризикот за прв тумор, туку и веројатноста за повторно појавување кај пациенти кои веќе се лекувале. Трето: избегнувајте тутун и алкохол – и двете директно ја зголемуваат веројатноста.

Четврто, скрининг. По 50-та година тестовите за окултна крв во столицата секои две години, или колоноскопија на десет години доколку нема релевантни наоди. Петто, тревожни знаци: трајни промени во цревните навики, крв во столицата, болки во стомакот, неоправдан губиток на тежина, анемија – сите бараат лекар, не сами-се-лечи.

И шесто, најважното – заборави на „чудотворни” додатоци. Маркетингот на „природни лекарства за црева” е голема индустрија која се потпира на тоа дека луѓето не сакаат да менуваат секојдневни навики. Но токму тие навики, не пилулите, го прават разликата. Балканската мајка што постојано бара „што нешто да испие” за здравјето, можеби треба да слушне дека одговорот е да јаде грав со зеле, да оди пешки, и да оди на колоноскопија на време.