Кога шефот на една од најпрофитабилните технолошки фирми на светот почне да ги нарекува своите конкуренти марксисти, вреди да се провери кој кого точно колонизира. Алекс Карп, извршен директор на Palantir, во писмото до акционерите за вториот квартал напиша дека компаниите што градат големи јазични модели „имаат намера, свесно или не, да го заземат средството за производство на своите наводни партнери”.

Ова не е крик на некој што губи. Palantir во истиот квартал објави приход од 1,9 милијарди долари (околу 1,7 милијарди евра), што е 93 отсто повеќе од истиот квартал лани, и профит од 1,1 милијарда долари. Карп самиот го сподели споредбениот детал: „повеќе профит во еден квартал отколку што имавме вкупен приход во истиот период претходната година”. Значи, растот на вештачката интелигенција што го критикува е токму она што му ја наполни касата.

Карп студирал филозофија и има докторат по социјална теорија, и тоа се гледа во начинот на кој ја конструира тезата. На конференцискиот повик со аналитичарите од Волстрит праша дали компаниите сакаат да „купат иднина” во која нивната работа му помага на противникот, а „сите што победуваат се мала, ситна група луѓе што живее на ситно место и некако верува дека затоа што јаде зеленчук и не поддржува борци, заслужува да го има целото средство за производство на оваа земја”.

Јазикот е груб, но под него стои една конкретна економска поента. Компаниите што плаќаат за пристап до туѓ модел, вели Карп, ја плаќаат сопствената замена: „Ти плаќаш за правото тие да ги пренесат твојата интелектуална сопственост, твоето знаење, твојата експертиза во нивниот модел, за да можат да изградат конкурентен бизнис што не бара ниту твојот бизнис ниту твоите луѓе.”

Тука Карп не е сам, и тоа е поинтересниот дел од приказната. Слична теза во последно време ја повторува и Сатја Надела, извршен директор на Microsoft – фирма што истовремено е и најголем инвеститор во OpenAI. Листата на компании што платиле или биле партнери со OpenAI и Anthropic, а потоа гледале како тие исти лаборатории лансираат конкурентски производи – од дизајнерски алатки до здравствени операции, правни услуги, дури и откривање лекови – не е кратка.

Palantir го продава спротивниот модел: софтвер што е агностички кон моделот, наменет за влади и големи компании, каде клиентот ги контролира и податоците и она што Карп го нарекува „ВИ издувни гасови” – промптовите, оркестрацијата, контекстот. Продажната поента е недоверба, и таа поента очигледно се продава добро.

Но нека не се заборави што е ова навистина. Ниту OpenAI ниту Anthropic ниту Palantir не се економски негативци или херои – тие се фирми што трчаат по профит на пазар што расте побрзо од способноста на кој било да го регулира. Кога една од тие фирми зборува за средства за производство, тоа не е класна анализа. Тоа е маркетинг со фусноти од социологија.