Сателитската слика со децении беше привилегија на генералите. Одеше по синџир: разузнавачка агенција, потоа команда, па дури потоа – можеби – до оној што треба нешто да направи на терен. Тој синџир во Украина се скрши, а последицата е поголема отколку што звучи.

Според „Њујорк тајмс”, украинската војска користела сателитски снимки од западни влади и приватни компании уште пред почетокот на војната во февруари 2022 година. Она што е ново е брзината. Денес истиот систем им овозможува на единиците на фронтот да ги користат податоците од вселената речиси непосредно – за пронаоѓање и напад на цели.

Од орбита до операторот на дронот

Висококвалитетни снимки стигаат директно до единиците. Тоа значи побрзо барање мети, поточно одредување на правците на движење на дроновите и проверка на резултатот од самиот удар. Меѓу целите што вака се откриваат се складишта на вооружување, логистички центри и места каде се концентрираат војници – и на териториите под руска контрола, и длабоко во самата Русија.

Посебно интересен е системот на холандската компанија Браво еден алфа. Тој овозможува снимките да се префрлат директно на преносен уред што потсетува на конзола за видеоигри. Операторот преку него го прегледува теренот, бара мети и одредува рута на летот.

Сличен систем веќе покажал дека снимка може да стигне до телефон, таблет или компјутер на војникот за петнаесетина минути. Од петнаесет минути до одлука – тоа е сега целиот процес.

Единицата сама бара снимка, избира мета, па проверува што останало

Во одделни случаи украинските единици можат сами да побараат сателитот да сними определено подрачје, да ги анализираат добиените фотографии, да изберат мета, да извршат напад, а потоа повторно да побараат снимање на истата локација за да го проверат резултатот.

Прочитајте ја таа реченица уште еднаш. Постапка што некогаш била резервирана за најголемите разузнавачки служби сега се спушта на тактичко ниво, кај луѓе што работат од маса во шатор.

Соработката не почнала во 2022 година

Американската Национална геопросторно-разузнавачка агенција уште пред почетокот на судирот помагала комерцијални сателитски податоци од различни компании да се проследуваат до Украина, до европската команда на американската војска и до НАТО. Американски претставници за тоа јавно зборувале уште во пролетта 2022 година.

Подоцна количеството податоци само растело. Пред украинскиот упад во Курската област во 2024 година, Киев добивал сателитски снимки од САД и од Британија за да го следи движењето на руските засилувања.

Што од ова треба да го забележи еден мал регион

Основната промена не е технолошка, туку структурна. Информацијата што порано била моќ на врвот сега е алатка на дното. Тоа ја менува и природата на војната, и природата на командата – бидејќи војник со сателитска слика во раце не чека одобрение на ист начин како порано.

А тука е и делот кој не се однесува само на Украина. Сателитската разузнавачка способност веќе не е исклучиво државна работа – дел од неа се купува кај приватни компании. Дали малите држави, вклучително и оние на Балканот, воопшто размислуваат што значи тоа за нивната сопствена безбедност? Или ќе почнат да размислуваат дури откако некој друг ќе им ја покаже сликата?