Градот Скопје распиша нов тендер за 100 автобуси за ЈСП Скопје, плус планира набавка на уште 40 за брзиот автобуски систем (BRT). Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски најавува дека процедурите треба да бидат завршени до крајот на годинава, а реализацијата започнува следната. Доколку тендерот успее – тоа ќе биде вест. Доколку не успее (а тоа е сценарио кое веќе се случи неколку пати), Скопје ќе остане со автобуси на возраст која е поголема од половина од нивните возачи.

Проблемот со ЈСП Скопје е во последните пет години стана еден од најголемите видливи знаци на она што чини несреденото градско работење. Автобусите бавно доаѓаат, многу од нив имаат дефекти, фреквенцијата е таква што петнаесетминутна линија ретко се почитува. Граѓаните се користат алтернативи – такси, лични возила, пешачење – и тоа го заместува градскиот превоз. Резултат: помалку патници, помалку приходи, побавна обнова, и така низ круг.

Иницијативата за BRT системот е концептуално добра. Брзи автобуси со одделни ленти и помали интервали би биле скок на квалитет. Но BRT работи само ако другите елементи функционираат – редовност, координација помеѓу линии, технологија за следење во реално време, цени кои не казнуваат секој еден патник. Без сето тоа, нови 40 автобуси ќе бидат симпатичен украсен додаток на еден систем кој е функционално разрушен.

Тука е поинтересното прашање. Скопје нема јавнопревозен проблем затоа што нема пари за автобуси. Има проблем затоа што нема стратегија. Поделените одговорности помеѓу министерства и општини, нејасните командни ланци, и нерешените долгорочни кадровски прашања во ЈСП се поголемиот корен. Купување нови возила без структурна реформа е симптом на пристап во кој од политичкиот циклус се чека некоја објавна потврда дека „нешто се прави” – без да се поправа основата.

За жителите на Скопје вистинскиот тест ќе биде еден едноставен: следната зима, дали ќе можат да планираат свој ден според распоредот на јавниот превоз, или ќе продолжат да чекаат полни автобуси на 30 минути за линија која на хартија вози на 12. Ако одговорот е истиот како последните пет години, тогаш тендерот за 100 автобуси е политички театар. Ако нешто навистина се промени – ќе биде прв вистински подем по една декада урбана стагнација.