Постои село во Словачка што изгледа како да излегло од бајка – 45 дрвени куќи во пастелни бои, распослани по планинска падина, со дрвена ѕвонарница од 1770 година. Се вика Влколинец, лежи во Западните Карпати, на околу три часа со кола од Братислава. И жителите му сакаат да го отстранат од листата на светско наследство на УНЕСКО. Да, го сакаат надвор.

Звучи наопаку сè додека не ги слушнеш бројките. Селото има околу 15 постојани жители, повеќето постари луѓе. И прима околу 100.000 туристи годишно. Пресметај: на секој жител доаѓаат по нешто повеќе од 6.600 посетители. Тоа не е село – тоа е зоолошка градина во која експонатите сè уште живеат внатре.

„Станавме зоолошка градина“, го кажа токму тоа Антон Сабуча, 68-годишен жител, и додаде дека заедницата би живеела подобро без ознаката на УНЕСКО. Туристите прескокнуваат огради за фотографии, ѕиркаат низ прозорците додека луѓето ручаат, газат по приватен имот. Селото го впишаа во 1993 година за да го зачуваат – а зачувувањето го претвори во задолжителна фото-станица, како Халштат во Австрија или Гитхорн во Холандија.

И тука е капанот на заштитата. Ознаката носи ограничувања: не смееш слободно да реновираш куќа, да прошируваш градина, да чуваш добиток. Животот замрзнува во состојбата во која бил кога инспекторите дошле да го впишат. Селото се чува убаво за да го гледаат другите – додека оние што живеат внатре не смеат да го приспособат кон сопствениот живот.

Излегувањето од листата е речиси невозможно. Досега тоа се случувало само кога местото било трајно уништено – не затоа што жителите побарале мир. Бирократијата што внесува на листата не знае како да те извади од неа. Влколинец останува убав, посакуван и преполн – село што ја плаќа цената на сопствената убавина, во ситна пара, секое лето одново.