Доналд Трамп го опиша американското морско присуство против иранските пристаништа со точно она што е – но без да го прифати правниот товар на тие зборови. „Ние сме како пирати. Малку сме како пирати, но не се играме.” Тоа го кажа за заплената на ирански брод неколку дни претходно. Ние го зедовме бродот, го зедовме товарот, го зедовме нафтот. И ова е многу профитабилен бизнис.

Реченицата „многу профитабилен бизнис” не доаѓа сама. Доаѓа од претседател кој на воена операција гледа како на инвестиција. Кога една држава за себе тврди дека е иста како пирати – тоа е историски прецедент. Не во смисла на однесување, туку во смисла на признание. Никогаш претходно претседател на САД не се пофалил дека е „пират” во инструмент на државна политика. До 2026-та.

Контекст: американските сили во последните недели запленет неколку ирански бродови што излегуваат од ирански пристаништа. Дополнително, заплениле и санкционирани контејнерски бродови и ирански танкери во азиски води. Иран од почетокот на конфликтот ги блокираше повеќето бродови што минуваат низ Хормуз – освен своите. Сега и САД го прават истото – но во стилот на „профитабилно”.

Што следи од ова. Прво, морско право е јасно. Запленување туѓ комерцијален брод без официјална декларација на војна е акт на пиратерија – терминот не е метафоричен, тој е правен. Конвенцијата на ОН за морско право (UNCLOS) ги забранува таквите дејства освен во случај на формално прогласена војна или санкции одобрени од Советот за безбедност. Нема ниту едното, ниту другото. Има само интерес.

За Балкан, и пошироко за земјите кои зависат од нафта-транзит преку Хормуз – ова не е само семантика. Околу 20% од глобалните нафтени и природно гасни испораки одат низ Хормуз. Затварање или проблеми во овој теснец автоматски ги поскапуваат бензинот и грејањето на Балканот. Кога претседателот на најголемата светска економија прогласува дека неговата морска флота „е пират” – оваа криза не само што не се завршува, туку прогресива се продлабочува.

А Балканот, кој ова го гледа од далечина, треба да обрне внимание на еден детал. Кога една држава прогласува дека е „пират” – таа отвара врата за други држави да го прават истото. Кина може да заплени брод во Тихиот Океан. Русија може да заплени брод во Балтикот. И никој повеќе нема да може да каже дека тоа е незаконито – бидејќи прецедентот веќе е поставен. Од Вашингтон.