СДСМ обвинува: премиерот Мицкоски тивко се подготвува да ги внесе Бугарите во Уставот. Доказот – заедничката македонско-бугарска историска комисија „редовно одржува состаноци” – и тоа во период кога Владата официјално не зборува за уставни промени. Превод: ВМРО се претвора дека не работи на тоа, додека работи на тоа.

СДСМ-овата пратеничка Јована Тренчевска отиде уште подалеку – таа во парламентарна расправа изјави дека „во Владата има министри со бугарски пасоши”. Тоа не е празно обвинение. Бугарските пасоши во Македонија се добро познат феномен – стотици илјади Македонци ги имаат, поради работни и образовни причини. Но кога министер во влада има бугарски пасош, тоа отвара проблем со дволична верност – и СДСМ тоа го употребува како политички аргумент.

Заедничката историска комисија беше формирана уште во 2017-та година, како дел од македонско-бугарскиот пријателски договор. Нејзината задача – да решава отворени историски прашања, особено за Гоце Делчев, и за националниот идентитет. Тоа на хартија изгледа едноставно. Но кога ќе се додаде уставна димензија – дека Бугарите треба да бидат внесени како „посебна заедница” во Уставот – комисијата не е само академска, туку политичка алатка.

Што фактички се случува. ВМРО формално вели дека уставни промени се предмет на парламентарна процедура и за тоа треба двотретинско мнозинство. ВМРО го нема тоа мнозинство. СДСМ исто. Меѓутоа, ако ВМРО „мирно” изготви предлог, и потоа го стави на гласање во момент кога има поддршка од опозицијата – тогаш изгледа како да биле „приморани”. Тоа е стара техника на Балкан. И тоа е она што СДСМ сега се обидува да го разоткрие пред да се случи.

Прашањето кое треба да ги мачи граѓаните: дали Бугарите како заедница треба да бидат во Уставот? Тие сега не се. Постои бугарска заедница во Македонија, но малубројна. Внесување во Уставот значи специјален статус, специјални права, и потенцијално – паралелна правна структура. Некои тоа го гледаат како меѓународна обврска. Други го гледаат како тивко предавање на македонската идентитетска позиција.

Без расправа во јавноста – расправа која бара време, аргументи, и реална граѓанска вклученост – оваа промена не треба да помине. Ниту ВМРО, ниту СДСМ, ниту Брисел не треба да одлучуваат за идентитетот на македонската држава во затворени собирки. Тоа е она што декеморатијата на Балкан ретко го прифаќа – но со тоа го заслужува.