Бенјамин Нетанјаху бара нешто што во американската политика звучи скоро ерес: да се укине американската финансиска воена помош на Израел. На CBS „60 Minutes” премиерот не остави место за двосмисленост – не сака да чека ниту до следниот Конгрес. „Сакам да започнам сега”, рече тој.

Бројката е значајна. Израел добива 3,8 милијарди долари годишно од американската воена помош. Вкупниот ангажман на САД за периодот 2018-2028 е 38 милијарди долари. Тоа е финансиска инфраструктура која речиси 60 години го држи односот меѓу двете земји. И тоа е токму она што Нетанјаху сега сака да го заврши.

Зошто? Една логична причина: израелскиот премиер ги препознава политичките ризици. По 7 октомври 2023 и почетокот на војната во Газа, поддршката за Израел во американскиот Конгрес повеќе не е дволична – партиите се разделени, иако јавноста е уште поразделена. Демократите се скоро отворено критични. Дури и кај републиканците, новата генерација изолационисти прашува „зошто ние финансираме?”. Нетанјаху препознава дека секоја следна гласачка година е поризична.

Втора причина: Израел сега има индустриска и технолошка моќ која не зависи од американски пакети. Сопственото оружје се продава по светот, израелскиот воено-индустриски комплекс има самостојни приходи од 13 милијарди долари годишно. „Прифатил си помош десетина години, потоа стануваш носител на гранки”, вели изреката. Тоа е логиката.

Но има и трета, потивка причина. Кога си зависен од нечие пари, си зависен и од нивните граници. Зошто SAD од 2024 година неколку пати го забави испораката на 2.000-фунтовни бомби? Зошто Конгрес ги условуваше пакетите со хуманитарни клаузули за Газа? Затоа што парите доаѓаат со коментар. Нетанјаху сака коментарот да го изгуби.

За Балканот, оваа порака изгледа познато од балканската историја – кога една земја сака да го искачи односот „клиент-патрон” во „партнер-партнер”. Прашање е дали условите за тоа постојат. Колку Израел навистина може да издржи без 3,8 милијарди долари годишно? Колку годишно троши на ракетен штит, разузнавачки сателити, ескадрили F-35? Цифрите не се без основа на пакетот – тие се изграден врз него. И да се вели „сега” пред да се изградат алтернативите, е политичка храброст или политичка заблуда. Времето ќе покаже кое е кое.