Американски федерален судија ги стави во мирување санкциите кои Трамповата администрација ги воведе против Франческа Албанезе, специјална изветувачка на ОН за палестинските окупирани територии. Образложение: санкциите веројатно ги повредуваат правата на слобода на изразување според Првиот амандман на американскиот Устав.

Албанезе, италијанска правничка и експерт за меѓународно право, во јули 2025-та беше казнета затоа што препорачаше Меѓународниот кривичен суд да истражи израелски и американски државјани за можни воени злосторства поврзани со израелските воени операции во Газа. Реакцијата на Вашингтон беше брза – забрана за влез во САД, замрзнување на банкарски сметки, забрана за финансиски трансакции.

Реакцијата беше толку широка што Албанезе физички не можеше да отвори банкарска сметка. Нејзин маж и ќерка (американска државјанка) поднесоа тужба во февруари. Судијата Ричард Леон, од Окружниот суд во Вашингтон, во среда го прифати нивниот аргумент: „Албанезе не направила ништо повеќе освен што зборува! Нејзините препораки немаат обврзувачки ефект врз постапки на МКС, тие не се ништо повеќе од нејзино мислење.”

За оние кои паметат како Меѓународниот кривичен суд функционира – тоа е технички точно. МКС не носи одлуки врз основа на препораки на ОН-изветувачи. Носи врз основа на собрани докази, формални постапки, и потврда од сопствените судии. Препораката е инспирација, не команда.

Но Трамповата администрација не сакаше да ја „победи” преку логика – сакаше да го затвори тоа како можност. Со санкции против еден поединец, се испраќа порака до сите ОН-изветувачи: „ако зборувате против Израел или САД, нема да можете да живеете нормален живот”.

За балкански читатели, ова е интересна паралела. ОН-изветувачи кои работеа за нашиот регион во 1990-тите беа клучни во документирањето на воените злосторства. Без нив, многу од она што денес е процесуирано на Хашкиот суд, ќе остане без документи. Што се случува сега – тоа е криминализирање на самата професија. И тоа од најголемата демократија во светот, чии судии сè уште се обидуваат да го блокираат.

Дали ОН ќе има уште изветувачи за окупирани територии за десет години? Можеби. Дали ќе бидат истиот вид независни експерти? Не. Тоа е тивката, но важна загуба на ова време.