Një gjyqtar federal amerikan ka pezulluar sanksionet që administrata e Trampit i imponoi Francesca Albanese-s, raportueses speciale të OKB-së për territoret palestineze të pushtuara. Arsyetimi: sanksionet ndoshta cenojnë të drejtën e shprehjes së lirë sipas Amendamentit të Parë të Kushtetutës amerikane.

Albanese, juriste italiane dhe eksperte e të drejtës ndërkombëtare, në korrik 2025 u ndëshkua sepse rekomandoi Gjykatën Ndërkombëtare Penale të hetonte shtetas izraelitë dhe amerikanë për krime të mundshme lufte të lidhura me operacionet ushtarake izraelite në Gaza. Reagimi i Uashingtonit ishte i shpejtë - ndalim hyrjeje në SHBA, ngrirje e llogarive bankare, ndalim për transaksione financiare.

Reagimi ishte aq i gjerë sa Albanese fizikisht nuk mund të hapte llogari bankare. Bashkëshorti dhe vajza e saj (qytetare amerikane) paraqitën padi në shkurt. Gjyqtari Richard Leon, nga Gjykata e Qarkut në Uashington, të mërkurën pranoi argumentin e tyre: „Albanese nuk ka bërë asgjë më shumë se flet! Rekomandimet e saj nuk kanë efekt detyrues mbi procedurat e GJNP-së, ato nuk janë gjë tjetër veçse mendimi i saj."

Për ata që mbajnë mend se si funksionon Gjykata Ndërkombëtare Penale - kjo është teknikisht e saktë. GJNP nuk merr vendime bazuar në rekomandimet e raportuesve të OKB-së. I merr bazuar në provat e mbledhura, procedurat formale dhe konfirmimin nga gjyqtarët e vet. Rekomandimi është frymëzim, jo komandë.

Por administrata e Trampit nuk donte ta „mundte" me logjikë - donte ta mbyllte si mundësi. Me sanksione kundër një individi, dërgohet mesazh tek të gjithë raportuesit e OKB-së: „nëse flisni kundër Izraelit ose SHBA-së, nuk do të mund të jetoni jetë normale".

Për lexuesit ballkanikë, kjo është paralele interesante. Raportuesit e OKB-së që punuan për rajonin tonë në vitet 1990 ishin kyç në dokumentimin e krimeve të luftës. Pa ta, shumë nga ajo që sot procedohet në Gjykatën e Hagës, do të mbetej pa dokumente. Ajo që po ndodh tani është kriminalizimi i vetë profesionit. Dhe kjo nga demokracia më e madhe në botë, gjyqtarët e së cilës ende po përpiqen ta bllokojnë.

A do të ketë OKB-ja ende raportues për territoret e pushtuara pas dhjetë vjetësh? Ndoshta. A do të jenë i njëjti lloj ekspertësh të pavarur? Jo. Kjo është humbja e heshtur, por e rëndësishme e këtij momenti.