Новиот унгарски премиер Петер Маѓар одби да потпише документ за исплата на отпремнина на министрите од владата на Виктор Орбан. Околу една милијарда форинти (околу 2,6 милиони евра) кои според закон што Орбан самиот го воведе, треба да бидат исплатени – сега ќе бидат пренаменети за хуманитарни цели. Тоа е политичка одлука, и тоа е порака за нова ера.

Маѓар директно се обрна кон Орбан: „Виктор Орбан, кој на хартија речиси ништо не поседува, би имал право на 38 милиони форинти (105.000 евра) според законот што самиот го воведе.” Тоа е реченица која ги поврзува две Унгарии – онаа во која Орбан владееше две декади, и онаа во која отвореното говорење за корупција сега има простор во премиерскиот кабинет.

Маѓар го квалификува исплатата како „за плачката на нашата земја” – и објавил дека Орбан нема да ја добие. Тоа е дрска поставеност за нов премиер – но Маѓар знае дека има политички капитал за тоа. На претходниот избори, поддршката за Орбан се распадна по години јавна критика дека пријавувал минимални средства додека неговите блиски градеа богатства.

Најпровокативниот пример: Лоринц Месарош, детски пријател на Орбан и бивш гасен инсталатер. Денес е најбогатиот човек во Унгарија, со богатство од 3,1 милијарда евра, изградено пред сè преку државни договори. Financial Times и политички аналитичари го опишуваат тој модел на владеење како „неофеудален клиентелизам” – јавните средства течат кон внатрешниот круг на премиерот.

Маѓар исто така побара државните секретари јавно да изјават дали ќе се откажат од отпремнините или ќе ги донираат на хуманитарни цели. Тоа е политички притисок облечен во етичка облека – и многумина веќе се откажаа без да чекаат повторно прашање.

Резултат? Не сосема она што Маѓар го планирал. Орбан подоцна донирал својите 105.000 евра во сирочиналиште во Закарпатјa – украинскиот регион со значителна етнички унгарска заедница. Така тој од одбраната „плачка” ја претвори ситуацијата во хуманитарна гесла. И тоа е она што го прави политиката со Орбан да остане сложена дури и кога има веродостојни алтернативи.

Има урок овде за Балкан. Кога нова администрација доаѓа со порака „нема да исплатиме крадена пари назад на крадците”, тоа е добриот старт. Но веднаш потоа доаѓа момент на тоа кога старата администрација одговара со гесла – и сликата на политиката се замаглува повторно. Тоа е тестот за Маѓар, и тестот за сите кои гледаат во Унгарија како тренинг за тоа како да се направи реална реформа без да се обратат старите практики.