„Мајсторе, пушти клима – испоцркавме!” Реченица што летово се слуша во скопските автобуси почесто од „следна станица”. Температурите минуваат 30 степени, а граѓаните се возат во лимени печки со прозорчиња што не се отвораат. Жител на Волково, кој секојдневно патува на линијата 22, го опиша искуството кратко: „Ова не е јавен превоз, ова е катастрофа без преседан.”

Одговорот што го добил од возач на приватен автобус на истата линија е антологиски: „Сакате клима? Е, нема! А знаете ли колку луѓе не плаќаат и шверцуваат?” Логика по која климата е награда за наплатена карта, а не основен услов за превоз на луѓе во јуни. Од ЈСП, пак, службено: климите се активираат „според техничките можности на секое возило”, дел од автобусите имаат „целосно функционални системи”, а оние со дефекти „се сервисираат”. Граѓаните што се топат на линија 22 можат сами да проценат во која категорија се возат.

Зад врелиот автобус стои студена бирократија

Вистинската приказна е зошто новите автобуси ги нема. Ветувањето од изборите 2021 гласеше 250 еко-автобуси. Дотука, возниот парк на ЈСП е освежен со точно шест нови возила – донација од ЕУ. Во меѓувреме паднаа два тендера по ред за набавка на 150 електрични автобуси и 75 полначи, зделка вредна над 50 милиони евра без ДДВ, од која 100 автобуси се за Скопје, а 50 за другите градови.

Првиот тендер падна во 2025 – единствениот понудувач не ги исполнил условите. Вториот, распишан на 30 март годинава, заврши уште поапсурдно: тројца понудувачи беа дисквалификувани, остана само унгарскиот „Електробус-Икарус” – а потоа Државната комисија за жалби по јавни набавки го поништи целиот тендер кон крајот на мај. Причината? На договорот со подизведувачот ЕВН за 75-те полначи недостигал електронски потпис. „Сметавме дека ова не е суштински проблем, особено што договорот постои и е потпишан рачно, но, ете, ЕВН не го потпишале”, се правдаат од Министерството за транспорт.

Педесет милиони евра, 150 автобуси и едно цело лето – паднати на електронски потпис. Министерот Александар Николоски извлече заклучок дека „преголемата бирократизација, која ја носи законот, мора да се менува”. Граѓанинот на линија 22 би додал дека и одговорноста за тоа кој не проверил еден потпис пред да се потпише цел тендер – исто така мора некаде да се најде.

Трет обид, нови рокови

Третиот тендер е распишан на 28 мај. Ако овој пат успее, првите 30 автобуси би стигнале до декември 2026, а целата испорака до почетокот на 2028. Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски, кој во април ветуваше дека „хаосот со јавниот превоз ќе се нормализира кога ќе пристигнат 100-те нови автобуси”, сега вели: „Силно бев погоден кога чув дека пропадна тендерот. Но Министерството веднаш распиша нов повик и се надевам дека овој пат ќе биде успешен.”

Се надева градоначалникот, се надева министерот, се надева и патникот од Волково – само што тој се надева стоејќи, в џеб со карта, на над 30 степени. Шест автобуси за пет години од ветените 250: тоа е темпото со кое возиме кон „нормализацијата”. До третиот тендер, климата во скопскиот превоз ја регулира исклучиво сонцето.