Нешто што пред само една година изгледаше незамисливо се случува во Будимпешта: Виктор Орбан веќе не е на власт. По 16 години непрекинато владеење, неговата партија ги изгуби парламентарните избори во април, а сега токму тој излегува на улица – овој пат како опозиција што организира протести.

Победникот е Петер Мађар и неговата партија „Тиса”, која освои двотретинско мнозинство во парламентот. Со таа моќ, новата власт поднесе уставен амандман што би го отстранил од функција претседателот Тамаш Шујок – човекот што самиот Орбан го назначи. Амандманот, кој веројатно ќе помине следната недела, предвидува и старосна граница од 70 години за судиите на Уставниот суд, и ограничување на пратеничкиот мандат на најмногу 12 години.

Шујок одбива доброволно да си оди. „Прашањето е дали оваа сила ќе ги избрише меѓународно признаените принципи на владеење на правото”, изјави тој. Мађар возврати остро: „Виктор Орбан го предаде унгарскиот народ, а Тамаш Шујок, кого тој го назначи, ја предаде унгарската Република.”

Иронијата е речиси совршена. Со години Орбан беше главниот пример за „нелиберална демократија” во Европа – човекот што ги преуредуваше институциите, судовите и медиумите по своја мерка, а сега истите тие механизми ги користи новата власт против него. Оној што ги скрои алатките за концентрација на моќ сега гледа како некој друг ги држи. На Балканот ова ни е болно познато – секоја власт што гради систем по своја мерка заборава дека системот останува и кога таа ќе си замине.

Прашањето што сега го поставуваат и Венецијанската комисија и Европската комисија е дали Унгарија излегува од Орбановата ера кон нешто подемократско, или само менува кој ги држи истите полуги. Бидејќи ако новата власт со двотретинско мнозинство прави точно она за што ја обвинуваше старата, тогаш се сменил само возачот, не и правецот. А тоа, за унгарскиот граѓанин, можеби не е промена воопшто.