Сто дваесет и шест милијарди евра годишно. Тоа е цифрата до која, според проценки на стручњаци, би можела да порасне економската штета од сушите и горештините во Европа до 2029 година. Не е предвидување за крајот на векот – тоа е три години од денес.

Меѓу април и јуни голем дел од континентот, од Португалија до јужна Финска, забележал количина врнежи под просекот. Во комбинација со топлотни бранови што доаѓаат еден по друг, тоа ја засили сушата и ги спушти нивоата на реките на невообичаено ниско ниво. Најмногу се погодени Дунав и Рајна – двете артерии по кои Европа буквално ја превезува својата индустрија.

Кога реката застане, застанува и фабриката

Ниските водостои веќе го нарушија превозот на стока по Рајна, што ги принуди германските фабрики да го намалат производството. Некои економисти предупредуваат дека проблемите во пловидбата би можеле да го намалат германскиот економски раст за 0,2 процентни поени. Рајна ги поврзува индустриските центри на Швајцарија, Германија и Холандија со Ротердам, најголемото европско пристаниште – па застојот таму не останува локален многу долго.

Списокот на мерки низ Европа звучи како воена хроника. Франција стравува дека би можела да го има најслабиот принос на пченка во последните педесет години. Шпанија им го ограничи на земјоделците пристапот до вода за наводнување. Холандија воведе посебни мерки поради недостиг од вода. На седум грчки острови е прогласена вонредна состојба.

„Немоќни сме”

Проблемот не е само во големите речни текови. Езерото Брене на швајцарско-француската граница речиси пресуши и повеќе од една недела не е пловно. „Загрижен сум, ова се непогоди што не можевме ни да ги замислиме. Очекувавме многу нешта, но не и суши во ваков брз след. Многу нè погодува затоа што сме едноставно немоќни пред вакви климатски промени”, изјави жител на швајцарскиот Ле Брене.

Климатологот Штефан Рамсторф го одби најомилениот израз на последниве години. „Не би го нарекол ова нова нормалност, зашто тоа сега е веќе тренд. Ниту ќе стане ново нормално, туку состојбата постојано ќе се влошува.” Кога научник ти вели дека „новото нормално” е премногу оптимистичен опис, вреди да се слушне.

Биологот Торстен Ренебарт од институт за истражување на езера ја објасни механиката на Рајна: обично водостоите се ниски зиме и високи лете, бидејќи реката се полни од Алпите. Кога снегот доцна напролет се топи, доаѓа големиот прилив. Минатата зима снег речиси немало – и сега водата ја нема.

Причината која не се крие

Научната мрежа World Weather Attribution наведува дека климатските промени не го предизвикале самиот недостиг од врнежи во Европа од април до јуни. Но растот на температурите ја зголемува способноста на атмосферата да извлекува влага од почвата, реките, езерата и акумулациите. Со други зборови: и кога дождот не изостанува драматично, топлината суши сè што ќе остане.

Дунав не е европска апстракција за нас. Тој е реката покрај која живее половина Средна Европа и голем дел од Балканот, реката од која зависи струјата, наводнувањето и превозот на цела наша околина. Кога Германија смета колку ќе изгуби економскиот раст, вреди да прашаме – дали кај нас воопшто некој ја смета истата сметка?