Финска повторно го носи титулот најсреќна земја во светот, и на секоја таква листа Балканот реагира исто: убаво, ама тие имаат пари. Само што кога ќе се погледне од што е составено финското лето, сметката не се затвора со пари. Се затвора со вода, дрво и одлука да не се брза.

Регионот на Илјада езера е она што се гледа од воздух пред слетување во Куопио, и оттаму веќе е тешко да се разликува каде завршува земјата и каде почнува водата. Езерото Саимаа, најголемото во Финска, се шири на 4.400 квадратни километри и е сложувалка од острови, шуми и канали во која едно езеро преминува во друго без најава. Локалниот израз за начинот на кој се однесуваш во таа сценографија е „chill like a finn”.

Ритуалот е толку прост што звучи како шега: будење, капење в езеро, добра храна, прошетка низ шума, сауна, повторно капење в езеро, спиење. И повторно од почеток. Ниту еден чекор не бара резервација, апликација или влезница.

Првата станица е Јаткакемпе, традиционална сауна на чад во Куопио – гратче изградено на полуостров што влегува во водите на езерото Калавеси. Ова не е која било сауна: сместена е во старо засолниште за дрвосечачи што ги живееше своите силни години во петтата деценија на минатиот век, и атмосферата од тогаш не е избришана. Секое попладне еден од последните дрвосечачи на местото им покажува на малата, но внимателна публика како некогаш ги пренесувале трупците по водата. Со музика од хармоника наместо со видеопрезентација.

Постапката внатре е без филозофија: костим за капење, туш, и потоа седење на дрвена клупа на температура на која секоја пора реагира за две секунди. Но она што најбрзо се сфаќа е дека саунирањето е социјален акт, не спа-третман – има луѓе што дошле да се одморат, но и такви што го користат просторот за разговор со пријатели и роднини. Кога телото ќе каже доста, се земе крпа и се оди по дрвената патека до езерото. Водата е ледена по нашите мерки. Според телото – олеснување.

Останатото од Куопио се пазарот со шумски плодови и калакуко (леб од ‘ржано тесто полнет со риба и сланина, еден од гастрономските симболи на регионот), и пристаништето со брод на пареа од 120 години што прави двочасовни рути меѓу приватните островчиња. Пред заминување – патеките на рекреативното подрачје Пуијо со 200 хектари шума и качување на Кулата Пуијо, каде ресторанот што се врти има една особеност: колку и да е доцна, светлината не си оди од хоризонтот. Тоа е сонцето на полноќ.

Јужно од Куопио, приказните стануваат конкретни. На фарма Путкисало Манор, со документирана историја од шеснаесеттиот век, гостите ги прибира Сузане – со трактор и приколка, за да не остане никаков сомнеж каков ќе биде остатокот од денот. Сузане е од Хелсинки, се доселила на семејната фарма на маж ѝ и сега ги отвора вратите на нејзините дрвени куќички за издавање. Вечерата е околу маса, со јагне како главно јадење и со состав што почнува со тоа од каде дојде секоја состојка.

Физичкиот дел го носи кануто. Од пристаништето Харјун Порти се почнува со водени тури до Круунупуисто – четириесет минути веслање низ тишина, покрај зелен пејзаж прекинуван само од по некоја дрвена колиба или самотен мол. На крајот вафли со домашно џем и кафе, што е поголема награда од која и да е медала. За посмирена верзија има Пункахарју, тесен појас земја обликуван од глечери, заштитен уште од деветнаесеттиот век, каде часот по јога се одржува меѓу борови и брези.

Најнеочекуваниот дел е Микели. Тука Саимаа е прогласено за Светски геопарк на УНЕСКО и е буквално отворена книга за геолошката историја на Финска. Со брз чамец се минува од островот Рокансари до историските канали Куконхарју и Кајхкаа, и се застанува пред карпите на Астувансалми – каде се наоѓа најважниот збир пештерски слики на северот на Европа. Од адреналин до тишина за десет секунди.

Гастрономијата ја затвора приказната. Паула Окола ги отвора вратите на својата куќа за секој што има макар малку љубопитност за финскиот начин на живот, и заедно се готви традиционална пита со боровинки. Нејзиниот дом е на островче со 36 жители до кое се стигнува само со ферибот. Јужно од тоа, во Терти Манор, буфетот има повеќе од 50 јадења од локални состојки, во елегантна семејна имотност со потекло од деветнаесеттиот век.

Значи, што навистина продава Финска? Не луксуз – иако последната станица, Saimaanranta Resort, е луксузна колиба со приватна сауна и стаклени фасади над Саимаа. Продава простор во кој нема потреба да се докажуваш и вода во која можеш да влезеш без да платиш лежалка. Дали кај нас, со Охрид, Преспа, Дојран и Матка, тоа е нешто што фактички го немаме – или нешто што го имаме и не сме се потрудиле да го наречеме начин на живот?