Судскиот совет и Здружението на судиите излегоа со заедничко соопштение против начинот на кој постапил Уставниот суд – и тоа не е ситна институционална препирка. Тоа е спор околу тоа кој има последен збор во еден судски предмет, а во средината на тој спор стои новинарка.

Поводот е Решението на Уставниот суд И.бр.1/2026. Уставниот суд утврдил повреда на слободите и правата на новинарката Наташа Стојановска сторени со две пресуди – едната на Основниот граѓански суд Скопје од 15 јуни 2022 година и втората на Апелацискиот суд Скопје од 19 декември 2024 година – и го уважил нејзиното барање за повторување на постапката. Минатата недела Уставниот суд соопшти дека ги известил Јавното обвинителство и Судскиот совет оти судијата од Основниот граѓански суд што постапувал во предметот не ја извршил неговата одлука.

Од Судскиот совет и Здружението на судиите одговорија со аргумент што е технички точен и политички многу натоварен: одлуката П4-240/22 од 4 мај 2026 година на Основниот граѓански суд не е правосилна, против неа е изјавена жалба и за неа треба да одлучува второстепениот суд. „Оценката на законитоста на првостепената одлука му припаѓа само на надлежниот второстепен суд”, велат тие, предупредувајќи дека секое институционално постапување поврзано со неправосилна одлука бара воздржаност, за да не се создаде впечаток на прејудицирање на исходот или на притисок врз судиите.

Двете страни имаат право, и тоа е проблемот

Судскиот совет нагласува дека го почитува уставниот статус на Уставниот суд и дека неговите одлуки се конечни и извршни. Веднаш потоа додава дека функцијата на судовите не е извршување на одлуки на други државни органи, туку самостојно судење врз основа на Уставот и законите – и дека ниту еден орган, без оглед на неговата уставна положба, не може да прејудицира каква одлука треба да донесе судот во конкретен предмет.

Значи имаме највисок суд кој вели дека неговата одлука не е извршена, и судски органи кои велат дека постапката е сè уште во тек и дека притисокот врз судијата е недозволен. Формално, и двете тврдења може да стојат истовремено. Практично, тоа значи дека граѓанин чии права се утврдени како повредени од Уставниот суд, чека институциите да се договорат чиј збор важи.

Соопштението завршува со реченица што звучи помирливо: почитувањето на одлуките на Уставниот суд и независноста на редовните судови не се спротивставени вредности, туку заедно го сочинуваат владеењето на правото. Убава формулација. Само што во конкретниот случај едната вредност се повикува токму против другата.

Прашањето што не го поставува ниту едно од соопштенијата е најнеудобното: што им останува на луѓето кога Уставниот суд ќе утврди дека нивните права се повредени, а системот потоа ќе го спори начинот на кој тоа треба да се спроведе? Од јуни 2022 година, кога е донесена првата спорна пресуда, поминаа повеќе од три години. Институциите сега расправаат за надлежности. Предметот и понатаму чека второстепениот суд.