Шестдесет секунди во ледена вода наутро. Тоа е ритуалот што фудбалерот на Барселона, Феран Торес, го опишува како начин да го започне денот – и околу кој невронауката сега има повеќе да каже отколку што фитнес-индустријата би сакала.

„Целото тело го ставам во ладна вода една минута затоа што тоа е начин подобро да се справувам со стресот. Освен тоа, ти помага да се активираш и да добиеш енергија”, објасни тој во подкастот Miobio. По тренинг ги потопува нозете осум до десет минути, а попладне, по сауна, завршува со уште една минута ладна вода. Додека е внатре, работи и на дишењето и на визуелизација – што значи дека умот има задача додека телото е под стрес.

Невронаучничката Никола Вињола ја објаснува ладната вода како „еден од најлесните начини да се изложиш на нешто многу, многу тешко”. Механизмот е директен: кога рецепторите на кожата регистрираат нагло опаѓање на температурата, сигналот стигнува до мозокот, се активира симпатичкиот нервен систем и се зголемува ослободувањето на норадреналин – материја поврзана со внимание и активација.

Нејзиниот главен аргумент е поинтересен од самата ладна вода: „Ако ја набљудуваме допаминергичната активност, основното правило е дека мора да има напор за да има награда.” Со други зборови, задоволството што го чувствуваш откако ќе излезеш не доаѓа од водата туку од тоа што си направил нешто непријатно намерно. Тоа е механизам што работи и надвор од кадата.

Што покажуваат бројките

Систематски преглед и метаанализа објавени во PLOS One опфатиле единаесет студии со 3.177 здрави возрасни лица што се потопувале во вода од 15 степени или пониска, во траење од триесет секунди до два часа. Наодот: значително намалување на стресот дванаесет часа по изложувањето. Не веднаш. И не по 24 или 48 часа. Некои студии забележале и подобрување на квалитетот на спиењето, но авторите самите предупредуваат дека доказите се сè уште ограничени.

Вињола зборува и за таканаречените протеини на ладен шок, особено RBM3, што се истражува поради можната улога во зачувувањето и обновувањето на невронските врски. Резултатите се ветувачки – но кај животни. Кај луѓето доказите се тенки, и таа тоа не го крие.

Каде застанува приказната

Нагло влегување во многу ладна вода може да предизвика реакција на ладен шок – неволно вдишување и забрзано дишење што води до хипервентилација. Ладното носи и промени во крвотокот, па луѓето со срцеви проблеми треба прво да прашаат лекар. Препораката е постепено привикнување, со кратки изложувања и помалку екстремни температури. И правило што не се преговара: во отворена вода никогаш сам.

Она што вреди да се запамети од сето ова не е дека ладната вода е чудо. Туку дека наградата ја носи напорот – а тоа е поука што не бара ниту када ниту леден мраз.