Во понеделник попладне Скопје доби покривка каква што ниту еден урбанистички план не ја предвидел. Густ чад, мирис на гареж, намалена видливост – а планината над градот беше чиста. Огнот не гореше во Скопје, но Скопје го дишеше.

Од Центарот за управување со кризи објаснија дека зачаденоста доаѓа од пожарот на Китка, што гори на потегот меѓу општините Студеничани и Зелениково, во реонот на Моране, Вртекица и Рамни Габер, со крак кон Палиград и Вражале. Второто жариште беше на Жеден, во атарот на селото Бојане. Пријава за пожар на Водно немаше – иако токму од Водно се гледаше најдобро колку е лошо.

Директорот на Дирекцијата за заштита и спасување Стојанче Ангелов изведе хеликоптерско извидување и потврди дека дел од чадот доаѓа од Жеден, каде огнот се движел од тетовската кон скопската страна на тешко пристапен терен. Во интервенцијата беа вклучени и тетовските пожарникари, како поддршка на скопските екипи.

Во вечерните часови дојде и добрата вест. Пожарот на Жеден, активен неколку дена, беше ставен под целосна контрола. Командирот на тетовската противпожарна единица Авни Амети изјави дека биле изгаснати околу 90 отсто од зафатените површини и дека огнот бил спречен да навлезе во шума, лозја и овоштарници. Тоа е конкретен резултат на конкретни луѓе кои цел ден работеле во пеколни услови.

Бројките, пак, ја покажуваат вистинската големина на проблемот. Според пресекот на ЦУК до 18:30 часот, во земјава биле регистрирани вкупно 21 пожар на отворен простор – седум активни, два под контрола, дванаесет изгаснати. Освен Китка и Жеден, горело и во Македонски Брод, кај Пиперово во Струмица, кај Митрашинци во Берово, кај Сушица во Петровец и кај Трново во Гостивар. Во Илинден имало два пожара на ниска вегетација, а во Кисела Вода се интервенирало на запалено комбе.

Чадот има и здравствена цена

Институтот за јавно здравје уште на 21 август предупреди дека чадот од пожари на отворено содржи суспендирани честички PM10 и PM2.5, како и гасовити и хемиски загадувачки материи што можат да се пренесуваат на значителни растојанија. Препораките се стандардни и предвидливи: ограничете го престојот надвор, држете ги прозорците затворени, климатизацијата нека работи на рециркулација. Посебно внимание за луѓето со хронични респираторни и кардиоваскуларни заболувања.

Тука станува јасна логиката што ретко се изговара гласно. Пожар што гори дваесетина километри од градот не е нечиј туѓ проблем – за неколку часа станува проблем на човек што седи во стан во Карпош со затворен прозорец во август. Границата меѓу „шумски пожар“ и „загаден воздух во главниот град“ е тенка колку правецот на ветерот на одредена височина.

Локализирањето на Жеден носи олеснување за западниот дел од скопскиот регион. Но Китка остана активна, а пожарната сезона не завршува со едно ставено под контрола жариште. Прашањето што останува не е дали чадот ќе се разбистри – тоа ќе се случи. Прашањето е колку пати уште ова лето Скопје ќе се разбуди под истата покривка, и дали некој брои колку денови жителите на градот веќе дишеле воздух за кој самата држава им вели да го избегнуваат.