Додека Санторини и Капри летово повторно се задушуваа под сопствената популарност, на два часа од Рим стои архипелаг од шест острови што речиси никого не интересира. Понциските острови. Од шесте сестри родени од ист подводен оган, само два се населени преку целата година, два примаат гости исклучиво лете, а два се практично празни.

Токму таа нескладност со туристичката машинерија ги држи. Тиренското Море овде сè уште личи на море од друго време – подалеку од крстарењата што ја чешлаат италијанската крајбрежна линија.

Понца: пристаниште во облик на полумесечина

Најголемиот остров има осум квадратни километри и му го дава името на архипелагот. Првото што го гледаш од бродот се фасади наредени во окер, розово и сино, тераси што висат една над друга и алишта закачени меѓу балконите како да е сцена наместена за некого – а не е. Островот е населен од неолитот; потоа тука биле Феникијците, Грците и Римјаните, а акведукти и вили сè уште се гледаат меѓу карпите.

Легендата вели дека името доаѓа од Понтиј Пилат, чие семејство наводно поседувало пештера таму. Гротата на Пилат всушност е римски комплекс од тунели и базени издлабени на ниво на морето, најверојатно за одгледување мурини – риби што Римјаните ги сметале за свети. Влезот е дозволен само со брод и локален водич; пешачкиот пристап е затворен со децении откако во еден од тунелите е пронајдена потопена римска статуа.

Во селото Ле Форна е Кала Феола, единствената целосно песочна плажа на островот, заштитена од туфна карпа што создава мирна микроклима. До неа се Piscine Naturali – базени во вулканска карпа во кои морската вода влегува преку подземни премини и излегува проѕирна и неподвижна. Околу нив опстојуваат куќи-пештери издлабени од првите доселеници од Торе дел Греко.

Палмарола: без патишта, без сигнал

Ако Понца е питома, Палмарола е спротивното. Остров без патишта, без мобилна покриеност и без ресторани. Жак Кусто некогаш ја опишал како најубава во Средоземјето, реченица што оттогаш ѝ виси како второ име.

Заштитена е како природен резерват од 1998 година, но вистинската заслуга за нејзината состојба е постара: никогаш не била вистински колонизирана. Римјаните ја користеле како поморска стражарница и не изградиле ништо трајно. Таа рамнодушност ја спасила. До неа се стигнува само со брод од Понца.

Вентотене: островот каде Рим ги фрлаше своите непријатни жени

Јазик од црвена карпа, помал од три километри. Во 2 година пред нашата ера, императорот Август тука ја протера сопствената ќерка Јулија, обвинувајќи ја за прељуба и предавство. Децении подоцна Тибериј ја повтори казната со својата внука Агрипина. Речиси еден век, овој остров беше фиксната дестинација за жените од царското семејство што пречеа – осудени да живеат опкружени со прекрасен пејзаж од кој не смееја да излезат.

Вилата Јулија, нарачана од Август на ртот Пунта Еоло, сè уште има препознатливи бањи. Денес островот е дел од заштитена морска област што чува лежишта од црн базалт настанати од ерупции пред 1,7 милиони години, и е дом на желки главчести и на сокол ластовичар.

Санто Стефано: затвор во облик на потковица, и еден манифест

Два километри море го делат од Вентотене, а сепак е тешко достапен – целата зона е строг резерват со забрана за риболов. Островчето е ненаселено од 1965 година и на него доминира стар затвор во облик на потковица, изграден од неаполските Бурбони на крајот на осумнаесеттиот век. Низ неговите ќелии поминаа противници на фашизмот и политички затвореници, меѓу нив и Сандро Пертини, подоцна претседател на Италија.

Тука, во 1941 година, друг затвореник – новинарот и политичарот Алтиеро Спинели, заедно со Ернесто Роси и со предговор на Еуџенио Колорни – го напиша Манифестот од Вентотене, „За слободна и обединета Европа“. Пишувале тајно, на хартија за цигари, и го криеле во железна кутија со двојно дно додека не можел да го напушти островот. Објавен е илегално во Рим во јануари 1944 година. Тој текст се смета за темелен документ на европскиот федерализам – директното семе на денешната Европска Унија. Околу 800 луѓе фашистичкиот режим ги затвори на тој остров.

Значи: идејата за Европа без внатрешни војни е напишана во ќелија, од човек што бил затворен затоа што ја мислел таа идеја. Кога следниот пат некој ќе каже дека Унијата е бирократски проект измислен во канцеларија, вреди да се знае каде точно е напишана првата верзија.

Практично

Архипелагот е во Тиренското Море, покрај брегот на Лацио, меѓу Рим и Неапол; се стигнува со хидроглисер или редовен траект. Најдобар период е од јуни до септември за капење и излети со брод до Палмарола, а мај и првата половина од октомври за помалку луѓе. Локалната кујна ја држат леќата од Вентотене – која се одгледува уште од римско време – свежата риба и лигњите во пристаништето на Понца. Едно предупредување што вреди: местото за брод до Палмарола се резервира однапред, бидејќи островот нема фиксно пристаниште и поаѓањата зависат од морето.