Шасивари за Денот на правдата: „Довербата се заслужува со дела“ – а независноста на судовите добро ја оценуваат само 21% од граѓаните

На 25 октомври Европа го одбележува Европскиот ден на правдата, а министерот за правда Јетон Шасивари ја искористи датата за честитка со реченици што звучат како да се пишувани за уставен учебник. „Ни треба судство кое одлучува независно, непристрасно и во разумен рок, како и обвинителство кое постапува професионално, одлучно и неселективно“, порача министерот.

Продолжението беше уште поамбициозно. Институциите, според Шасивари, треба довербата да ја оправдаат „не со зборови и ветувања, туку со конкретни резултати, интегритет и одговорност“, бидејќи „довербата во правдата не се бара – таа се заслужува со дела“. Реформите, вели, нема да се мерат само според бројот на донесени закони, туку според тоа што граѓаните реално ќе почувствуваат: побрзи постапки, поквалитетни одлуки, еднаква примена на законот.

Ајде тогаш да мериме. Последниот Извештај на Европската комисија за владеењето на правото, за 2026 година, вели дека само 21% од граѓаните и 19% од компаниите ја оценуваат независноста на судовите и судиите како „прилично добра“ или „многу добра“. Една година порано тие бројки биле 28% и 26%. Комисијата заклучува дека перцепцијата за судската независност е на многу ниско ниво и дека значително се влошила.

Како главна причина, граѓаните ја наведуваат перцепцијата за мешање и притисок од Владата и од политичарите, како и влијанието на економски и други посебни интереси. Извештајот констатира и дека Стратегијата за реформа на правосудниот сектор 2024-2028 се спроведува, но дека остануваат проблемите со соработката меѓу институциите, притисоците врз судската независност и финансиските услови во кои работат судовите и обвинителствата.

Од правниците стигнуваат уште поостри оценки. Адвокатот Ванчо Шехтански вели дека Македонија, како „заробена држава“, овој ден може само да го спомнува. Обвинителката Лидија Раичевиќ, која се споменува и како кандидатка за шефица на Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција, смета дека самото тоа што толку се зборува за правдата покажува колку е насушна потребата од неа.

Министерот е во право во едно: довербата не се бара, туку се заслужува. Само што бројките велат дека во последната година таа повеќе се трошела отколку што се заслужувала. Кој ќе одговара ако следниот извештај покаже уште помал процент – судиите, обвинителите или политичарите за чие мешање зборуваат граѓаните?