Две единици и надвор: Собранието го воведе отказот по сила на закон за административците, но кој ќе ги пишува оценките?

Собранието по скратена постапка ги донесе измените на Законот за административни службеници, а најгласната новина се собира во една реченица: службеник кој две години по ред ќе добие оценка „1 – не задоволува“ го губи работното место по сила на закон. Работниот однос престанува автоматски, без нова постапка и без втора шанса.

Промената е остра ако се спореди со основниот закон, донесен дури во јули 2025 година. Таму една единица значеше дополнителна обука и три години без унапредување, а две последователни – намалување на платата за 20 проценти во период од шест месеци. Помалку од година и половина подоцна, пократката плата стана отказ.

Измените поминаа со 65 гласа „за“ и еден „против“, без поддршка од опозицијата. Од ВМРО-ДПМНЕ велат дека се исправаат грешки што требало да се отстранат уште во 2019 година. Од СДСМ предупредуваат дека зад зборовите за независна собраниска служба се кријат механизми за притисок врз вработените. Се укинува и можноста за унапредување без интерен оглас – нешто што на хартија звучи како мерит-систем.

Законот вели дека единицата не е произволна. Таа се дава кога службеникот не ги извршува работните задачи, не ги почитува роковите или не покажува потребна стручност, а пред тоа мора да добие писмено предупредување, најдоцна три месеци пред крајот на периодот за оценување. На хартија, сè е уредно. Прашањето е кој го држи пенкалото.

Во администрација каде што вработувањето и напредувањето со години се дел од дебатата за департизација, оценката е моќна алатка. Ќе ја добие ли службеникот кој навистина не работи – или оној кој му сметал на некого? Ќе мора ли шефот што ја пишува единицата да ја брани пред суд, кога отпуштениот ќе тужи?

Правото на жалба останува, велат предлагачите. Ако правилото „две единици – отказ“ се применува подеднакво за сите, тоа е реформски чекор. Ако се применува селективно, ќе добиеме уште еден легален начин да се испразни канцеларија. Која од двете верзии ќе ја живееме, ќе покажат првите отпуштања.