Наодите на Државниот пазарен инспекторат открија нешто што земјоделците одамна го чувствуваат на своја кожа – ѓубривата се продаваат со маржи кои достигнуваат и до 70%. Владата реагираше со мерки и ги ограничи маржите на 5% за основните и 10% за специјалните ѓубрива, но прашањето е колкава штета веќе е направена.

Со вакви цени, домашното производство станува неконкурентно. Земјоделецот плаќа скапи репроматеријали, а потоа треба да се натпреварува на пазар каде што увезените производи често се поевтини. Разликата не е во квалитетот, туку во условите – едни работат со реални трошоци, други со надуени цени.

Кога основен влез како ѓубривото се продава со енормни маржи, тоа директно ја удира продукцијата. Помалку ѓубре значи помал принос, а повисоки трошоци значат помал профит или загуба. Така, чекор по чекор, земјоделството се гаси – не поради немање потенцијал, туку поради систем кој не го штити.

Министерот Цветан Трипуновски вели дека мерките имаат цел да го стабилизираат пазарот, но останува дилемата: каде беа институциите досега? Ако маржи од 50 и 70 проценти поминувале без контрола, тогаш проблемот не е само во цените – туку во целиот систем на надзор.

Затоа ова не е само приказна за ѓубрива. Ова е приказна за тоа зошто македонскиот земјоделец не може да биде конкурентен.

Пазарот на вештачко ѓубриво во Македонија не е класичен слободен пазар. Поради сложените процедури, дозволи и административни бариери, бројот на увозници е ограничен, што практично создава тесен круг на компании со силно влијание врз цените. Кога конкуренцијата е мала, маржите лесно одат нагоре – а последиците ги плаќаат земјоделците.

Наодите за маржи до 70% не се случајност, туку логичен резултат на систем каде што малкумина го контролираат увозот. Иако Владата сега воведе ограничувања, тоа е само прв чекор. Клучното прашање останува – како се формирале овие цени и каде завршиле тие пари?

Токму затоа, потребно е да се вклучи и Управа за јавни приходи и да направи детална проверка. Дали профитите се прикажани реално? Дали постои извлекување на средства преку поврзани фирми, трансферни цени или други механизми?

Кога во еден сектор има енормни маржи, а мал број играчи, сомнежот не е теорија – туку логично прашање.