Biljana Plavshiq, ish-presidentja e Republikës Serbe, ndërroi jetë këtë mëngjes në Beograd, në vitin e 96-të të jetës. Lajmin e konfirmuan burime të afërta me familjen, ndërsa varrimi, sipas informacioneve deri tani, do të jetë në Banja Lukë. Me të largohet një nga figurat kyçe të udhëheqjes serbe në Bosnjë të viteve nëntëdhjetë - dhe e vetmja grua që Tribunali i Hagës e dënoi.

Biografia e saj tingëllon sikur të jetë shkruar për dy njerëz të ndryshëm. Lindi në Tuzëll në vitin 1930, ndërsa u rrit në Sarajevë. Diplomoi në biologji në Zagreb, atje doktoroi në botanikë, u specializua në Amerikë si bursiste e Fulbright-it dhe hulumtoi në laboratorë nga Praga dhe Londra deri në Nju Delhi. Ishte profesoreshë dhe dekane e Fakultetit të Shkencave Natyrore dhe Matematikore në Sarajevë. E pastaj, para shpërbërjes së Jugosllavisë, e lë shkencën dhe hyn në politikë - pikërisht në momentin kur politika në Ballkan po bëhej çështje jete dhe vdekjeje.

Në vitin 1990 u zgjodh në Kryesinë kolektive të BeH-së. Në prill 1992, në prag të luftës, jep dorëheqje dhe kalon në udhëheqjen e Republikës Serbe. Nga Sarajeva, ku lufta kishte nisur tashmë, del më 20 maj 1992 si e fundit nga udhëheqja e ngushtë serbe. Në shtator 1996, nën presionin e bashkësisë ndërkombëtare, Radovan Karaxhiq ia kalon autorizimet presidenciale, ndërsa të njëjtin vit ajo zgjidhet presidente e Republikës Serbe. Dy vjet më vonë humb nga kandidati i radikalëve, Nikolla Poplashen.

Haga, pranimi dhe kthimi në shtëpi

Aktakuza e Tribunalit të Hagës është e prillit 2000. Në janar 2001 ajo dorëzohet vullnetarisht. Më 27 shkurt 2003 dënohet me 11 vjet burg - pasi pranoi fajin për persekutim, krim kundër njerëzimit, pas së cilës prokuroria i tërhoqi pikat e tjera të aktakuzës, mes tyre edhe gjenocidin. Dënimin e vuajti në burgun suedez Hinseberg, ndërsa në liri doli në fund të tetorit 2009, pasi vuajti dy të tretat e dënimit, dhe u kthye në Beograd.

Më vonë, në një intervistë për një media suedeze, pohoi se nuk kishte bërë asgjë të gabuar dhe se pranimi kishte qenë sakrificë, jo pendim. Ky është çasti kur historia merr një ton ballkanik që e njohim mirë: para gjykatës ndërkombëtare - pranim, në shtëpi - interpretim se pranimi nuk kishte domethënë asgjë.

Prandaj më e rëndësishme se nekrologjia do të jetë ajo që do të ndodhë në varrim. A do të ketë Banja Luka nderime shtetërore për një grua të dënuar për krim kundër njerëzimit? A do të qëndrojë dikush nga udhëheqja e tanishme e Republikës Serbe pranë arkivolit dhe çfarë do të thotë? Ballkani nuk do të ishte për herë të parë në situatë të përcjellë një të dënuar me lule dhe fjalime, ndërsa emrat e të persekutuarve mbeten vetëm në shkresat gjyqësore.

Plavshiq jetoi 96 vjet, prej të cilave shtatëmbëdhjetë të fundit në liri. Kjo është shumë më tepër se sa lufta u la shumëkujt nga ata, persekutimin e të cilëve ajo vetë e pranoi para gjykatës.